Çin, İran savaşını sona erdirmek için çabalarını hızlandırıyor

Çin, ABD Başkanı Donald Trump ile önümüzdeki ay yapılacak zirveye hazırlanırken Tahran'ı da karşısına almamaya çalışarak diplomatik bir denge kurmaya çalışıyor.

Analistlere göre , dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı olan ve yakıtının yarısını Orta Doğu'dan sağlayan Çin , enerji kaynaklarını güvence altına almaya çalışırken, Başkan Xi Jinping'in Mayıs ortasında Trump ile yaptığı görüşme, Pekin'in Orta Doğu çatışmasına yaklaşımını şekillendiriyor.

Çin'in savaşa yönelik ılımlı yaklaşımı, arka plandaki nüfuzunu koruyarak Trump'ın İran'ın geçen hafta sonu Pakistan'daki barış görüşmelerine katılmasında Pekin'in yardımcı olduğunu belirtmesine yol açtı .

ORTA DOĞU DİPLOMASİSİNDE HIZLI BİR HAREKET

Çin'in gelişmekte olan dünyadaki faaliyetlerini analiz eden bağımsız bir kuruluş olan Çin-Küresel Güney Projesi'nin baş editörü Eric Olander, "Başkan Trump'ın Çin'in İranlılarla nasıl görüştüğünden defalarca bahsettiğini duymuşsunuzdur" dedi. "Bu, masada bir koltuk olmasa bile, onları müzakerecilerle aynı odaya yerleştiriyor."
Reuters'e konuşan Çin'in düşünce tarzına yakın kaynaklara göre, Trump'ın çıkarcı ve dalkavukluğa yatkın olduğu göz önüne alındığında, Çin zirvede ticaret hedeflerini ve Tayvan üzerindeki hak iddialarını

Bir kaynağın belirttiğine göre, Pekin'deki hakim görüş "ona yaranmak, kırmızı halıyla karşılamak ve stratejik istikrarı korumak" yönünde.
Çin Dışişleri Bakanlığı, sekiz yıl sonra bir ABD başkanının gerçekleştireceği ilk ziyaret olan zirve öncesinde diplomatik çabalarına ilişkin sorulara yanıt vermedi. Trump, zirvenin 14 ve 15 Mayıs tarihlerinde yapılacağını söyledi.

Analistlere göre, ABD'nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukası doğrudan ve giderek artan bir tehdit oluştururken, Çin, çatışma nedeniyle bir kez ertelenen zirvenin sorunsuz bir şekilde gerçekleşebilmesi için yoğun diplomatik faaliyetlerde bulundu ve Trump'ın savaş yönetimine yönelik sert eleştirilerden kaçındı.

Xi, Salı günü krizle ilgili sessizliğini bozarak, barış içinde bir arada yaşamayı, ulusal egemenliği, uluslararası hukukun üstünlüğünü ve kalkınma ile güvenliği dengelemeyi öngören dört maddelik bir barış planı açıkladı.

Fanny Mok, dört aydan fazla bir süre önce, yaşadığı apartman bloğunu saran ölümcül yangının ardından Hong Kong'un kuzeyindeki Tai Po bölgesindeki eski evine geri dönmeye hazırlanıyor.
Trump'ın İran'ı "tüm ülke bir gecede yok edilebilir" diye uyarmasının ardından, Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Mao Ning kınamadan kaçınarak, Çin'in "derinden endişeli" olduğunu ve tüm tarafları "durumu yatıştırmada yapıcı bir rol oynamaya" çağırdığını söyledi.

Reuters'ın sayımına göre, Dışişleri Bakanı Wang Yi ateşkes arayışı içinde mevkidaşlarıyla yaklaşık 30 telefon görüşmesi ve toplantı yaparken, özel temsilci Zhai Jun ise beş Körfez ve Arap başkentini ziyaret etti.

Zhai, tartışmalı hava sahasından kaçınmak için bir noktada karayoluyla seyahat ederken hava saldırısı sirenlerini duyduğunu gazetecilere anlattı.
Xi, İran'ın rakibi olan Abu Dabi'yle bağları derinleştirmeye çalışırken Tahran'ı diyaloğa doğru yönlendirmek amacıyla, Abu Dabi veliaht prensi Şeyh Halid bin Muhammed bin Zeyd el Nahyan ile yaptığı görüşmede barış planını açıkladı.

TRUMP-XI ZİRVESİ İÇİN DAR ODAK NOKTASI

Renmin Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Profesörü Cui Shoujun, ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta başlattığı savaşın uzamasıyla birlikte Çin'in "aciliyet duygusunun ve taktik düzeydeki müdahale biçiminin değiştiğini" söyledi.

Yine de bazı analistler, İran'ın Çin'e Çin'den daha çok ihtiyacı olduğunu, bu durumun Pekin'in Trump ile zirveyi korurken ateşkes için baskı yapmasına olanak sağladığını söylüyor.
Singapur'daki S. Rajaratnam Uluslararası Çalışmalar Okulu'nda kıdemli araştırmacı olan Drew Thompson, "Pekin'in ideal sonucu, İran gibi Batı karşıtı ülkelerle koşulsuz ilişkilerini sürdürmek, aynı zamanda ABD ile bir tür uzlaşma sağlama fırsatını da korumaktır" dedi.

Çin, İran'ın ABD ile görüşmesini sağlamada rol oynamış olsa da, Ortadoğu'da sözlerini destekleyebilecek askeri bir varlığa sahip olmaması nedeniyle kararları şekillendirme yeteneği sınırlıdır.
Bazı gözlemciler, Çin'in Ortadoğu'daki enerjik diplomasisinin devlet yönetimi olmaktan çok tiyatro gösterisi olduğunu söylüyor.

Brookings Enstitüsü'nden Patricia Kim, "İranlılar Çin ile ilişkilerini ön plana çıkarmaya hevesliyken ve Pekin'den ateşkesin garantörü olmasını isterken, Pekin böyle bir rol üstlenmeye hiç ilgi göstermedi" dedi. "Pekin, baskının ağırlığını ABD'nin omuzlarına yüklerken kenarda kalmaktan memnun görünüyor."

Trump ile yapılacak zirvede Çin, yıllardır düzenleyici kaygılar nedeniyle ertelenen Boeing uçaklarının yanı sıra önemli tarım ürünleri alımlarına da onay verebilir; bu, tarihteki en büyük uçak siparişi olabilir.
Analistlere göre, toplantının odak noktası dar olacak ve yapay zeka yönetimi, pazar erişimi ve üretimdeki aşırı kapasite gibi iddialı konular ele alınmayacak.
Washington merkezli Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'nde Çin iş dünyası ve ekonomisi alanında kürsü başkanı olan Scott Kennedy, "Çin'in Amerika Birleşik Devletleri ile bir tür büyük anlaşmaya varması ihtimali sıfır" dedi.

REUTERS / Mei Mei Chu ve Antoni Slodkowski'nin Pekin'den, Greg Torode'un Hong Kong'dan yaptığı haber; Pekin Haber Merkezi'nin ek katkıları; William Mallard tarafından düzenleme.