Binlerce küçük balık, yer çekimine meydan okuyarak Kongo şelalesine tırmanıyor

(Reuters) - Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde binlerce küçük balık türünün, hayvanların aşırı ortamlara uyum sağlayabilmesinin şaşırtıcı ve yaratıcı yollarını gösteren bir davranışla, 15 metre (50 fit) yüksekliğindeki dikey bir şelaleye tırmandığı gözlemlendi.

Araştırmacılar, bilimsel adı Parakneria thysi olan bu kaya balığı türünün, Orta Afrika'yı kapsayan ve dünyanın ikinci büyük yağmur ormanına ev sahipliği yapan geniş bir nehir sistemi olan Yukarı Kongo Havzası'ndaki Luvilombo Şelalesi'ne nasıl tırmandığını belgelediler. Araştırmacılar, balıkların genellikle nisan ve mayıs aylarında, yağmur mevsiminin sonunda meydana gelen mevsimsel seller sırasında dikey kaya duvarlarına tırmandığını gözlemledi.

Bu tür yaklaşık 9,8 santimetre (3,9 inç) uzunluğa ulaşabiliyorken, araştırmacılar şelaleden yukarı doğru ilerleyenlerin yalnızca küçük ve orta boy bireyler olduğunu gözlemledi - yaklaşık 3,7 ila 4,8 cm (1,5 ila 1,9 inç) uzunluğunda-

Gözlemlere göre, bir balığın zirveye yavaş ve zorlu tırmanışı tamamlaması yaklaşık 10 saat sürüyor; kısa hamlelerle ilerliyor ve sık sık dinleniyor. Türünün daha büyük bireyleri, yüzgeçlerinin tırmanışı destekleyecek kadar güçlü olmaması nedeniyle çok ağır görünüyor.

İktiyoloji araştırmacısı ve bilimsel personelin bir üyesi olan Pacifique Kiwele," Bu keşif, özellikle balık davranışları üzerine çalışmaların neredeyse hiç olmadığı Kongo Havzası bağlamında su yollarının sürekliliğini korumanın önemini vurgulamaktadır " dedi. 

"Bu durum, her şeyin mümkün olabileceği gerçeğini göz önünde bulundurarak bilim insanlarını gözlemlerinde daha da dikkatli olmaya sevk ediyor. Gerçekten de bazı balıkların şelalelere tırmanabildiğine, bunu yakından görüp fotoğraf ve film malzemesiyle belgelemeden kim inanırdı ki?" "Orada hayal gücümüzün ötesindeki harikaların var olduğunu gösteriyor bu," dedi Kiwele.

Bazı diğer balık türleri de çeşitli yollarla şelalelerden tırmanabilir ancak araştırmacılar, bu türün Afrika'da belgelenen ilk örnek olduğunu söyledi.

Araştırmacılar, bu kaya balığı türünün davranışını 2018 ve 2020 yıllarında dört kez kayıt altına aldılar ve doğrudan su akışı yerine dalgaların püskürttüğü suyla ıslanan alanlar olan sıçrama bölgesi olarak adlandırılan bölgede kaya yüzeyine doğru tırmanmalarını gözlemlediler.

Peki bunu nasıl başarıyorlar? Araştırmacılar, balıkların göğüs yüzgeçlerini kullanarak ıslak kaya yüzeylerine tutunduğunu, pelvik yüzgeçlerin destek sağladığını ve yüzeyleri kavramalarına yardımcı olan uncus adı verilen küçük kanca benzeri çıkıntıların da bu sürece katkıda bulunduğunu söyledi. Daha sonra vücutlarını bir yandan diğer yana sallayarak kendilerini yukarı doğru iterler.

İnsan ölçeğine göre düşünüldüğünde, bu, yüzlerce metre (yarda) dikey tırmanmaya eşdeğerdir.

Tırmanış da risklidir. Bazı balıklar, üzerlerine aniden gelen su jetleri nedeniyle tutunmalarını kaybedip kayalıklardan düşerler; özellikle de sarkan bölümlerin üzerinden geçmek için ters döndüklerinde.

Şelalenin tabanında bulunan su miktarı göz önüne alındığında, düşen balıkların büyük ihtimalle tekrar tırmanmaya başlayabildiği düşünülüyor. Ancak araştırmacılar, doğrudan kayaların üzerine düşenlerin hayatta kalamayabileceğini söylüyor.

Peki neden bunu yapıyorlar? Araştırmacılar, balıkların uygun yaşam koşulları bulmak ve su yolunda daha az rekabet ve daha az yırtıcı hayvanın olduğu bölgelere ulaşmak için akıntıya karşı yüzdüklerini söyledi.

Araştırmacılar, tür için iki ana insan tehdidi tespit etti: balıkları kolayca yakalayabilen ince gözlü balık ağları kullanılarak yapılan yasadışı balıkçılık ve bazı yıllarda Luvilombo Nehri'nin kurumasına neden olan sulama amaçlı su çekimi.

Araştırmacılar, bu keşfin Kongo Havzası'ndaki balık davranışları hakkında ne kadar az şey bilindiğini ortaya koyduğunu söyledi.

"Hızlı akan habitatlarda yaşayan diğer balık türlerinin de benzer dikey engelleri aşabilme yeteneğine sahip olması oldukça olasıdır...", diyen Kiwele, araştırmacıların başka bir balık familyasındaki ön gözlemleri doğrulamak için daha fazla saha çalışması planladığını sözlerine ekledi.

REUTERS / Marta Serafinko, Gdansk, Polonya; Editör: Will Dunham