MEHMET SOLAK yazdı: "Aralıklı (Antreli) Çalışma Sistemi"

Normal koşullarda bir fabrika, lokanta ya da mahalle arasındaki telefon bayisi gibi işletmelerde işyerinin belirli bir açılış ya da kapanış saati vardır ve işçiler buna saatler arasında tek bir çalışma sisteminde ya da vardiyalı olarak çalışmaktadır.

Bazı işletmeler ise; yapılan işin farklı saatlerde yoğunlaşması ve kalan saatlerde durma noktasına gelmesi sebebiyle çalışma saatlerinde farklı düzenlemeler yapmaya çalışırlar.

Bu düzenlemelerden en yaygın olanı da gün içerisinde birden fazla ara vermek üzere hazırlanan çalışma sistemidir.

Aralıklı çalışma olarak adlandırılan bu sistem Antraktlı çalışma veya antreli çalışma adıyla da anılmaktadır.

Bu defa, çalışma hayatımızı, özellikle işveren ve personel konumunda olan insanlarımızı yakından ilgilendiren bu antreli çalışma sisteminden bahsedeceğim.

Bu düzenlemelere en çok ihtiyaç duyulan sektörün başında da turizm-otelcilik gelir. Birçok turizm sektörü çalışanının mesai saatleri, çalıştıkları işletmenin iş yoğunluğuna göre düzenlenir.
Bir Lokanta işletmesinin aşağıdaki gibi öğün saatlerine sahip olduğunu düşünelim.

Kahvaltı: 07:30-10:00, Öğle: 12:00-14:30, Akşam: 19:00-21:00

Bu işletme garson/komi sayısını belirlenen öğün saatlerinde arttırmaya, öğünler arası kalan saatlerde azaltmaya ihtiyaç duyacaktır.

İşletme bu noktada kişi planlamasını kişilerin pozisyonlarını baz alarak ve müşteri yoğunluğuna dikkat ederek ayarlar. Yani örneğin öğün saatleri arasındaki zaman aralıklarında garson sayısını 9’dan 2’ye düşürebilir, bu saat arası çalışanlara “ara” kullandırabilir.

Gün içerisinde çalıştığı mesai saatleri arasına daha uzun dinleme araları eklenen çalışanın işten çıkış saati de bir o kadar uzar.

Bir başka örnek olarak örneğin Uludağ oteller bölgesinde yer alan ünlü bir Oteli ele alalım. Özellikle başka şehirlerden gelen personeller, otelin konaklamasından da yararlanarak 24 saatini otelde vakit geçirebildikleri olmaktadır, Otelin doluluk ve işlerin yoğun olduğu saatlere göre belki de bir üst katta kendisine tahsis edilen odadan çağrılarak 3 saat çalış 2 saat dinlen şeklinde çalışabilme imkanı sağlanmaktadır. Peki bu durumda nasıl olsa çalıştığı işyerinde kalıyor diye işçiyi 24 saat bu şekilde aralı çalıştırabilir miyiz, elbetteki hayır. Gelin birlikte bir de bu hususu irdeleyelim.

Antreli çalışma sisteminde nelere dikkat edilmelidir?

1) 12 saat dinlenme süresi olmalıdır

Kişinin bir gece önceki işten çıkış saati ile ertesi gün işe başlama saati arasında 12 saat boşluk olmalıdır. Yani akşam 21:00’de mesaisi biten işçinin ertesi gün 9’dan önce iş başı yapmaması gerekir.

2) İşçi 11 saatten fazla çalışılamaz

Karşılıklı anlaşarak fazla çalışma ve mesai saati toplamı 11 saati aşmamalıdır.

3) Ara dinlenmeleri bölünemez

Antreli çalışma uygulamalarında bu ara dinlenmeler bölünüp daha aza indirgenemez. Yani çalışanın öğle arası olan 1 saat, 2 yarım saate bölünerek farklı saatlerde kullandırılamaz veya 10’ar dakika ara verilemez.

4) Antrelerde tamamen serbest olunmalıdır

Çalışan ara dinlenmelerini istediği kıyafetle, dinlenmeyi tercih ettiği herhangi bir faaliyetle değerlendirilebilir. İş kıyafetleriyle, elinde her an çağırılabileceğini bildiği bir telefonla veya her an tekrar işe çağırılabileceği bir konumda olması durumunda kişi bu süreçleri çalışma saati olarak değerlendirme hakkına sahiptir. Kısaca, “işe hazır” konumda olmak çalışanların dinlenme sürelerini etkin kullanamamasına, iş ile psikolojik ve fiziksel ara verememelerine; yani sağlıklı dinlenememelerine sebep olur. Bu da kanunen bu saatlerin çalışma saatinden sayılabileceği anlamına gelir.

5) Ara dinlenmeler işyeri dışında değerlendirilebilir

Birçok çalışandan ara dinlenmeleri esnasında işletmede veya işletmeye yakın yerlerde bulunmaları istenir. Ancak işyerinde veya iş yerine yakın bir yerde verilen her dinlenme, psikolojik ve fiziksel olarak işe hazır konumunda olmamızı gerektirir. Bu nedenle işletmeler çalışana bu şekilde bir talepte bulunmayıp, çalışanı bu süreçte serbest bırakmalıdırlar.

6) Ara dinlenmeleri kısa ve sık olmamalıdır

Çalışana verilen aralarının kısa ve sık olması, kişinin ara dinlenmelerini etkin kullanamamasına sebep olur. Örneğin 1 saatlik 4-5 tane antresi olan bir çalışanın bu saatler aralığında rahatça dinlenmesi beklenemez, çünkü aralarını işletme dışında geçirecek olan bir çalışanın ara dinlenmesinin bir kısmı yola gidecektir. Bu da çalışanın bir nevi zorunlu olarak ara molasını işletmede geçirmesine, yani “işe hazır” konumda beklemesine sebep olur. Daha önceden de belirttiğimiz gibi işe hazır konumunda geçirilen süreler çalışma saatinden sayılabilmektedir.