Allah var Allah’la birlikte hiçbir şey yok.
Şimdi, bunu anlamaya çalışalım. Zahir dediğimiz ve bilinirliğini zahire getirişi derken yaratılmışlığı yaratmış olmasını kavrayamazsak, Allah’ın tecelli edişinde, Kendinden ayrıyı nasıl bilmediğini, görmediğini ve işitmediğini kavrayamayız.
Allah var Allah’tan gayrı hiçbir şey yok! Zatının tekliğinde Zatıyla Kendi Zatında, Kendi Zatını bilmek, Kendi, Zatını görmek ve Kendi Zatını işitmek yani Kendisinde Kendisiyle muhataplık Allah için süreklidir. Biz zahir derken bir mekân var ediyoruz aslında ama mekân yok, mekân da Allah’ta. Zaman? Allah’ın içinde bulunduğu, tâbî olduğu bir zaman var mı? Allah’ta zaman da yok. Evveli ve sonu olmayan, evvel ve sonla kayıtlı olmayan aşkın bir varlığın tâbî olduğu zaman diye bir şey yoktur. Allah’ın tâbî olduğu zaman da yok mekân da yok. Belli bir zamana kayıtlı olmayan yani belli bir zamanın içinde bulunmayan ve belli bir mekânın içinde de bulunmayan, varlığı aşkın ve bütünsel olan varlıktan söz ediyoruz Allah derken!
Bunu nasıl anlayacağız? Zamana ve mekâna kayıtlı olan, varlığını başlangıcı ve sonu bulunan insanın, Allah’ın varlığını, evveli olmayışını, zaman ve mekâna kayıtlı olmayışını, zaman ve mekânın da Kendisinde oluşunu anlayabilmesinin bir tek yolu var, Allah’ın sonu olmayışından bakmak. Allah’ın sonu olmayışı ne demek? Allah’ta yokluk dediğimiz kavramın bulunmayışı demektir? Allah’ın sonu yoksa, yokluk da yoktur. Kendisinde yokluk olmayanın varlığı daimidir, evveli olmayacak şekilde daimidir. Allah’ın varlığını anlayabilmek için ancak yokluğun olmayışı penceresinden bakabiliriz. Yoksa Allah’ın varlığının nasıl bir varlık olduğunu ve evvelinin nasıl evvelsizlik içerdiğini, zamansızlık ve mekânsızlık halini başka türlü anlayamayız. Ancak sonu olmayışı penceresinden bakarak Allah’ta yokluğun bulunmayışını anlayabiliriz. Yok olmayan, Kendisinde yokluk bulunmayanın her an var oluşu, bize Allah’ın varlığını gösterebilir. Her an var oluşta zaman ve mekân da var olanın içinde olur, başka türlü anlayamayız.
Allah var Allah’la birlikte hiçbir şey yok ve Allah Kendisini biliyor, Kendisini görüyor, Kendisini işitiyor boyutu. Boyut diye zikredelim anlayabilmek için, boyut da bir kayıttır aslında, Allah’a bir kayıt getiremeyiz. Allah Kendisini bildiği bilgiyi bilinirliğe çıkarttı. Künt ü Kenz sırrı,
“Bilinmekliğimi murat ettim âlemleri halk ettim”
diye zikrediliyor kutsî hadiste. Allah’ın zahire getirdiği neymiş? Kendisini bildiği bilgiyi zahire getiriyor yani bilinirliğe çıkıyor. Zahir dediğimiz mekân da Allah’ta, Allah’tan ayrı bir şey değil. Mekân dediğimiz de Allah’taydı. Allah zaman ve mekân üstüdür, zaman ve mekân da Allah’ın içindedir. O zaman Kendini bildiği bilgiyi bilinirliğe çıkarttığında çıkarmış olduğu zahirlik de sıfatları yönüyle Kendisi oluyor, Kendisinden ayrı bir şey yok ki, Allah tek. Tek olandan gayrı bir şey olmadığı için evveli de sonu da zahiri de batını da hep O, Zatı cihetiyle O’ndan gayrı bir şey yok.