“Aslında hiçbir şey yasadışı değildi, çünkü artık yasa diye bir şey yoktu” G. Orwell

George Orwell’in 1984 romanını okuyanlar bilir bu sözü. Ülkemiz de romandakine benzemeye başladı. Artık hiç kimsenin malı, canı, ailesi güvende değil.

Oysa ben Orta Asya’daki Türk Cumhuriyetleri’nde gördüklerimi anlatacaktım. Geziye giderayak ‘mutlak butlan’ çıktı ve arkası geldi.

Yine de bir şeyler anlatayım, belki işe yarar.

Avrupa’nın reklamı büyük o nedenle, medeniyetin beşiği, modern diye adı çıkmış. Oysa biz kendi köklerimize haksızlık ediyoruz. Astronomi, medeniyetin beşiği Orta Asya’da ama İslamiyet’ten sonra, yapılan yanlış yorumlarla bilimden uzaklaşılmış. Dünya’daki hangi İslam ülkesi yaratıcı bilimsel çalışmalarla adını duyurmuş ki?

Türkmenistan tarafsızlık ve bağlantısızlık adı altında kapalı bir sistem uyguluyor. Ülkeye herkes vize alarak giriyor. Gümrükte Corona testi yapılıyor. O da gelen gidenlerden para almak için sanırım. Türkmen biriyle evlenseniz bile Türkmenistan vatandaşı olamıyorsunuz. Bizdeki gibi ‘açık kapı, gel vatandaş ol politikası yok’. Ülkenin homojenliği korunuyor. Buna karşın, nüfusu artırmak için çocuk yapıyorlar. Bu durum zaten Türk Cumhuriyetlerinin hepsinde var. Ruslara karşı güçlü olmak için.

Aşkabat’ın içindeki fabrikalar şehir dışına taşınmış, şehrin ana kesimleri yeniden inşa edilmiş, binalar bembeyaz, caddeler çok geniş, trafik oluşturacak araç yok. Belli ki halk araba alamıyor. Sanal bir ortamda yaşar gibisiniz. Yolların genişliği, Moskova’dan esinlenildiği izlenimi veriyor. Moskova şehir plancılığı açısından Dünya’da bir numara. Türkiye Büyükelçiliğinin karşısındaki Atatürk parkının içinde Atatürk heykeli yapılmış. Aslında Atamızın heykeli Kazakistan’da da Kırgızistan’da da Özbekistan’da da var. Onlar Atamızın kıymetini bilirken, bizde unutturmaya çalışılıyor. Ama beyhude çaba.

Türk Cumhuriyetlerinde, eğitim, sağlık ücretsiz, elektrik çok ucuz. Okulu bitirenler işe girebiliyor. Bizde ise haklarını alamayan öğretmenler, yerlerde sürükleniyor. Rus komünizminin etkisi devam ediyor. Halk Rus komünizmi baskısına rağmen örf ve adetlerini korumuş. İnsanlar eğitimli, saygılı. Yaya geçidinin başında iken araçlar duruyor. Bizdeki gibi basıp geçmiyor, yayaları yaralayıp öldürmüyor. Metroda ise daha kapıdan içeri girerken, gençler size yer veriyorlar. Biz bu özelliklerimizi ne ara kaybettik diye düşündüm ve üzüldüm. Caddeler tertemiz, şehir içindeki parklar çok büyük, şehirlerarası yollarda bile çöp kutuları var. Bizde yediğini sokaklara ata ata yol alan sürücüler var, üstelik uyarılınca da kızıyorlar. Yiyecekler doğal ve lezzetli. Gerçek İslamı yozlaştıran Arap Selefi dini, bizi böyle yaptı demek ki. Kadınlar geç saatlere kadar sokakta rahatça gezebiliyorlar, hırsızlık yok.

Ancak şehirlerarası yollarda bizden farklı olarak mola yerleri iyi değil. Bu konuda da Rus komünizminin etkisi olduğu açık. Komünist dönemde bireyler arası etkileşim olmaması için ve de ülkenin büyüklüğünden dolayı tren ve uçak yolculuğuna ağırlık verilmişti. Bu da kısa mesafe bile olsa şehirlerarası yolculuğu önemsizleştirdi. Zaten şehirlerarası yollar da bozuk, sarsılarak gidiyorsunuz.

Türklüğün ayaklar altına alındığı bu günlerde, Batıdan kopmadan, köklerimize dönme, sahip çıkma, hatta eksik olduğumuz konularda onları örnek alma zamanımız çoktan geldi sanırım.