Macaristan Türkiye’deki Macar Mirasına, Türk ve Macar Askeri tarihine önem verir. Bu yönde son çalışmaları 18.09.2026 günü Macar Kültür Merkezinde açılan “Askeri Yoldaşlık Anıları” sergisidir.

Bu sergiyle Macarların Türklerle silah arkadaşı oldukları mesajını vermelerini çok önemli ve mutlaka karşılık verilmesi gereken değerde gördük.

Türk Silahlı kuvvetleri camiasının resmi veya özel nasıl karşılık verdiğini bilmediğim sergiye P. Tgm. Celal Öcal olarak gittim.

1-Türk ve Macar askerlerinin birbirlerine Silah arkadaşlığı selamı.

P. Tgm. Celal Öcal, Dr. Gergö M. Kovacs.

Bir Türk subayı olarak Macar Kültür Merkezi Müdür Yardımcısı Dr. Gergö M. Kovacs’ın şahsında Macarları selamladım. O da bir Macar subayı olarak Türk ordusunu benim şahsımda selamladı. Dönemin subay sigarası Zabit ikram edememiş olsam da, iki eski silah arkadaşı olarak bilgi paylaştık.

Budapeşte Askerî Tarih Müzesi tarafından hazırladığı, Kırım Savaşı’ndan Birinci Dünya Savaşı’na kadar uzanan Türk-Macar Askerî ilişkilerini anlatan bir sergi görmekle mutlu oldum, şeref duydum.

Macarlar 1848–1849 Macar İhtilali ve Özgürlük Savaşı’nda ülkelerini terk eden mülteciler olarak Osmanlı ordusunda bireysel olarak görev yaptılar. 1914–1918 yılları arasındaki 1. Dünya Savaşı’nda Osmanlılar ve Macarlar artık iki müttefik ülkenin askerleri olarak birbirlerinin mücadelesine destek verdiler. 19. ve 20. yüzyıllardaki Türk-Macar Askerî ilişkilerinin anıları öncelikle madalyalar ile yazılı ve görsel belgeler, Askerî Yoldaşlık Anıları binlerce Macar’ın uzak diyarlarda yaşadığı hem özel hem de zorlu deneyimin hatıralarını taşıyan parçalardan oluşmuştu.

2-Sergi Afişi

Sergi şu bölümleri kapsıyordu;

1-Kırım Savaşı’nda Macarlar.

2-Mecidiye Nişanı V. derecesi

3-Ignac Biro Osmanlı Ordusunun subayı.

4-Osmanlı Nişanı III. derece kılıçlı nişan belgesi

5-Orta Doğu’da bir Macar askerinin resimli seyahat günlüğü.

6-Dr. Arpad Kopasz’ın fotoğraf albümü ve belgeleri.

7-Yarbay Karoly Ottrubay’ın mirasından Osmanlı Harp madalyası.

8-Osmanlı İmtiyaz Madalyası’nın gümüş derecesi kılıçlı.

9-Osmanlı Liyakat Madalyası Tuğgeneral Karl von Bellmond arşivi.

10-Yedek Teğmen Hochstatter Gottfried’in Osmanlı nişanları.

11-İttifak dönemi 1914-1918

12-Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı İmparatorluğu topraklarındaki Avusturya-Macaristan askerleri.

3-Sergiden bir bölüm.

Birinci Dünya savaşı döneminde 7000 Macar askeri Osmanlı topraklarında savaş vermiş.

-Gazze’de Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ve Osmanlı askerleri.1917.

-İmparatorluk ve Krallık 1/7 İnşaat Taburu askerleri Osmanlı silah arkadaşlarıyla 1917.

-Galiçya’daki Osmanlı askerleri 1916.

gibi çok sayıda fotoğraf sergileniyordu.

Yıllardır İzmir’e, Türk kamuoyuna Sancakkale’yi ve Birinci Dünya Savaşı dönemi İzmir tarihini anlatmaya çalışan bir yazar olarak aradığım yeni bilgileri bu sergide buldum.

“Avusturya-Macaristan Monarşisi, ilk olarak 24 cm’lik havan toplarından oluşan ve Viyana’da takviye edilen 9.Batarya’yı (k.u.k. Motor-Mövser Battarie No.9) dört topuyla Osmanlı İmparatorluğu’na gönderdi. Bu batarya, kanlı savaşlarıyla ünlü Anafarta Cephesi nde, Çanakkale’de görevlendirildi, daha sonra ise İzmir’in savunması için sevk edildi. Bu havan topu bataryasıyla aynı zamanda 36 numaralı 15 cm’lik ağır obüs bataryası da Osmanlı cephesine gönderildi. Bu batarya da ilk olarak Çanakkale’de savaştı, ardından 1916’da İzmir’in savunması için görevlendirildi. Romanya cephesine yaptığı kısa bir sapmanın ardından batarya son aşamasına kadar yeniden Osmanlı İmparatorluğunda savaştı.

Birinci Dünya savaşında İtilaf Donanması, Sancakkale merkezli savunmamız karşısında gemi kayıpları vererek geri çekilmişti. Artık İzmir’e yaklaşamıyor uzaktan bombalıyorlardı. Bu bombardımanın sona erdirilmesi için Foça’ya batarya yerleştirilmesi kararı alındı. Ancak yol yoktu. Batarya için yol yapıldı Avusturya-Macaristan ordusu bataryası Foça’ya yerleştirildi. Bu bataryanın ateşine karşı koyamayan İtilaf Donanması gemileri geri çekildi İzmir kurtuldu.[1]

İzmir’in İtilaf donanması tarafından bombalandığı dönemde Macar topçu birlikleri İngiliz işgali altındaki Uzunada’yı kurtarma harekatına katılan Macar askerlerin SMYRNA 1916 yazılı armalarını görmek heyecan vericiydi.[2]

İzmir’e çıkartmaya yeltenirken ele geçirdiğimiz İngiliz teknelerinin fotoğrafı Macar arşivinden çıkmıştı ki bu bütün bildiklerimizi sorgulatan değerde idi.[3]

Yaptığımız araştırmalarda Birinci Dünya savaşında Türk Ordusunun savaş verdiği cepheler yeniden değerlendirildi.

Bu yönde hazırlanan pano’ya “Türk Ordusu’nun, Türk Devleti’nin yanında savaş verenlere Saygı, Şükran, Rahmet” sözcükleri Avusturya-Macaristan askerleri için yazıldı.

Bu düşünceyle Türk askeriyle kader birliği yapan bu yolda hizmet ve canını veren Macar askerlerini bu sergide bir kere daha saygı ve rahmetle andık.

Serginin karşılığını Genelkurmay Başkanlığımız Macaristan’daki Türk mirasına değer verdiğini gösteren, Türklerle Macarların silah arkadaşlığını anlatan bir sergiyi Budapeşte’de biz açmış olsak ne güzel olurdu düşüncesiyle, sergiyi hazırlayan Budapeşte Askeri Tarih Müzesine ve Macar Kültür Merkezi yetkililerine teşekkür ettim.

4-Birinci Dünya Savaşında Türk ordusunun savaş verdiği cepheler.

__________________________________________

[1] İsmail Tosun Saral- Avusturya-Macaristan Gazetelerine göre 1915-1916’da İzmir’in savunulması ve Kösten adasının fethi, Düşünce ve Tarih Dergisi Nu:36 Eylül, 2017

[2] Celal Öcal- Dünya savaşından kurtuluşa İzmir (1914-1922) s.160, İleri Yayınları, İstanbul

[3] Celal Öcal-İzmir’in 1.Dünya Savaşı dönemi tarihi ile ilgili Macar OSZK arşivindeki yeni bilgi.