Önce tanımlayalım.

Biat; yerleşik anlamıyla bir kimseyi lider, yönetici veya otorite kabul ederek ona bağlılık ve itaat sözü vermektir. Kelime kökeni Arapça olan bu kavramın tarihsel yolculuğu Akabe, Rıdvan ve Sakife biatlarına kadar uzanır. Merak edenler elbette tarihsel arka planını açıp okuyabilir; fakat biz bugüne ve kendi topraklarımıza dönelim.

Biat, temelde iki tarafın el sıkışarak bir anlaşmayı mühürlemesi anlamına gelse de zamanla "bir kişiye koşulsuz söz vererek bağlanma" anlayışına evrilmiştir. Güncel anlamda ise ortada haklı bir dava olup olmadığına bakılmaksızın, bir kişiye ya da zümreye koşulsuz bağlılık gösteren davranış kalıpları üretir. "Biat kültürü" olarak hayat bulan bu durum, bireyin özne olmaktan çıkarılıp nesneye dönüştürüldüğü zeminin adıdır.

Peki işleyiş nasıldır?

Bu anlayış yalnızca siyasal iklimi değil; ikili ilişkilerden sosyal hayata, sokaktan devlet dairesine kadar her alanın ruhunu şekillendirmeye başlar. Birey, düşünen değil, sadece bağlanan olmaya teşvik edilir. Liderler sorgulanamaz hale geldiğinde ise biat, adaletin değil tahakkümün aracına dönüşür. Oluşturulan bu iklim, cemaatlere, karanlık odaklara ve çoğunlukla bunlarla bağlantılı siyasi aktörlere alan açar.

Siyaset biliminde bu durum, karizmatik otoriteye duyulan mutlak bağlılıkla açıklanır. Yani kişi artık bir fikre değil, doğrudan bir kişiliğe bağlanır. Bağlanılan figür her türlü eleştirinin ve denetimin üstünde tutulur. Bu da uzun vadede sadece özgürlükleri değil, bizzat aklı ve sorumluluk bilincini felce uğratır. İşte tam da bu noktada, biatın karşısına dikilmesi gereken yegâne güç "eleştirel akıl"dır.

Felsefi açıdan biat, bireyin kendi iradesini bir başkasının ellerine teslim etmesidir. Sorumluluğu devretmenin ve düşünmeyi terk etmenin getirdiği sahte bir konfor vardır burada. Fakat özgürlük de tam bu noktada, fark ettirmeden anlamını yitirir. Biat kültürüyle yoğrulmuş bir toplumda özgürlük, "sandığa gidip oy vermekten ibaret sanılan" ama şekilcilikten öteye geçemeyen sözde bir demokrasi sanrısı olarak kalır sadece. Oysa gerçek özgürlük; düşünmek, sorgulamak ve koşullar ne olursa olsun gerektiğinde "hayır" diyebilmektir. Kaldı ki zamanla "sandık" bile öğrenilmiş çaresizliğin bir parçası haline gelerek anlamını yitirebilir. Bilinmesi gerektiği üzere demokrasi, kendisi olabilmiş hür bireylerin oluşturduğu toplumlarda hayat bulur ancak.

Öte yandan biat, halkın her tür refleks ve yeteneğini körelten, yöneticilere ahlaki sorumluluklarını unutturan bir alışkanlığa dönüştüğünde herkes için ölümcül bir zaafa dönüşür.

Bu noktada sormak gerekir: Bağlılık, değerlere mi, yoksa yenilmez olarak görülen/görülmesi sağlanan güce mi? Asıl mesele burada başlamakta hatta bitmektedir. Adaletin, hakkın ve ortak aklın bulunduğu yerde kişi ya da zümreye değil ilkelere bağlılık bir güçtür. Ancak bunların yokluğunda biat, susturulmuş vicdanların sessiz onayından başka bir şey değildir. Eskilerin deyimiyle "Sükût ikrardan gelir." Yani "hayır" demediğiniz her durumun, dev bir "evet" anlamına geldiği ortadadır.

Son pişmanlığın fayda etmediğinin defalarca görüldüğü bir dünyada…

Tepkisizlik, nereye ve ne zamana kadar?

*****************************************************************************************************

Haftanın Notu:

Her durumda ülkeniz, hayatınıza, dolayısıyla geleceğinize dahildir. Kaçsanız da kaçmaya çalışsanız da, bu kaçışlara kendinizce açıklamalar getirseniz de bu gerçek nefes aldığınız sürece peşinizden gelecektir.