Prof. Dr. Bülent Ertuğrul riskleri anlattı: Hantavirüs insandan insana bulaşıyor mu? Pandemiye dönüşecek mi?

Dünya, bir yolcu gemisinde patlak veren Hantavirüs vakasını konuşuyor. RNA yapısı nedeniyle her an değişime uğrayabilme ihtimali olan bu virüs, yeni bir pandemiye yol açar mı? Prof. Dr. Bülent Ertuğrul, merak edilen tüm soruları yanıtladı, riskleri tek tek anlattı.

Hantavirüs yeni bir pandemiye yol açar mı? Arjantin'den yola çıkan bir gemide bildirilen 8 vakadan 5'inin hantavirüs olduğunun doğrulanması yeni bir KOVİD-19 dönemi mi geliyor sorularını akıllara getirdi. Anlat Bakalım programına konuk olan İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Bülent Ertuğrul Hantavirüse dair tüm merak edilen soruları yanıtladı.

Hantavirüs nedir, nasıl oluşur?

Hantavirüs dediğimiz virüs bir RNA virüsü. Kemirgenler üzerinde onları hasta etmeden bulunan bir virüs ve işte Hantavirüs hastalıklarını yapıyor. Bu virüs şimdi önce şu uyarıyı yapalım da yani böyle pandemi oluşturacak işte tüm dünyaya yayılacak COVID-19'da olduğu gibi herkes evlerine kapanacak. Yok öyle bir şey çünkü insandan insana bulaş çok nadir ve çok da bir kere görünmüş. İnsanlar insana bulaş. Tabi burada korkulan şu hani virüsün şimdi bir mutasyon geçirir de daha sonrasında insandan insana kolay bulaşabilir mi?

Hantavirüslü gemiden inen Ruhi Çenet'in düğüne katıldığı ortaya çıktı: Sosyal medya karıştı

Kaç tür hantavirüs var?

Hantavirüs enfeksiyonları iki gruba ayrılıyor.

1. Bir grubu özellikle Asya, Avrupa tipi dediğimiz grup. Bu tip de ki ülkemizde de bu tip görülüyor. Daha çok kanamalı ateş dediğimiz gruba, bu hani Kırım Kongo'ya benziyor biraz da. Kanamalı ateş yapan virüslere benziyor ve böbrek yetmezliğiyle seyrediyor.

2. Ama her ikisi diğeri ise daha çok akciğerleri tutuyor. O da Amerika'da, Latin Amerika'da ve Kuzey Amerika'da tüm Amerika kıtasında yaygın olarak bulunan bir tip. Burada ise daha ön planda solunum sıkıntısı, akciğer tutulumu var. Hastalarda nefes darlığı oluyor, işte akciğer yetmezliği ve buna bağlı ağır tablolar sonrasında ölüm görülebiliyor.

Hantavirüs asıl belirti gösterir? Hantavirüs belirtileri neler?

Hantavirüsün her iki tipinde de aşağı yukarı başlangıç hemen hemen aynı.

ateş,

halsizlik,

yorgunluk,

grip benzeri semptom

bulantı,

kusma,

baş ağrısı

İki türünde farklılık gösteren belirtiler ise şöyle:

Kanamalı tipte bizim peteşiyal dediğimiz hafif döküntülü kanamalar olabilir. Akciğere bulaşan tipte ise akciğerde hastalık yapan tipinde ise nefes darlığı ön plana çıkabilir. Tablo böyle başlıyor, sonra da gittikçe ağır bir tabloya doğru dönüşebiliyor.

Daha çok Amerika kıtasında görülen tip.Fare pisliğinden Hantavirüs bulaşır mı?

Aslında Hantavirüs, kemirgenlerle yani bildiğiniz farelerde, sıçanlarda örneğin Avrupa'daki yaygın tarla fareleri aracılığıyla yayılıyor ve tarla farelerinin veya farelerin, sıçanların kemirgenlerin idrarlarının veya dışkılarının çevreye yayılması ve oradan çevreye aerosol yoluyla havaya saçılan virüslerin insan tarafından solunmasıyla bulaş söz konusu. Onun dışında tabi ki kemirgenlerin ısırması, onların tükürük salgılarının bulaşması hani bu tür bir bulaşla söz konusu olabilir. Ama temel bulaşma yolu da bu. Şimdi yolcu gemileri veya işte bu tür gemiler bildiğiniz gibi fareler için aslında hazine olan yerler. Ambarları, yemekleri. O nedenle oralarda bu tür kemirgenler çok yaygın bulunabiliyorlar. Ve büyük olasılıkla da o kemirgenler aracılığıyla oradaki insanlara bulaştı. Ne yazık ki bu virüs.

Hantavirüs nasıl bulaşıyor?

Solunum yoluyla yani aerosolize oluyor o virüsler, havaya yayılıyor. Biz de onları soluyoruz ya da onların kontamine ettiği besinleri, gıdaları ya da materyallere biz dokunuyoruz. Dokunmamızla beraber işte elimizle işte biz kendi kendimizi bulaştırabiliyoruz.

El yıkama uyarısı

Çok ilginç gelebilir size ama şunu söylemek gerekiyor, sadece el yıkamayla hastane enfeksiyonlarının hani hastaneden bulaşan mikropların yüzde 30 ila 70'iz. ulaşan mikropların yüzde otuz ila ellisini ortadan kaldırabiliyoruz ve hastane enfeksiyonları yüzde otuz ila elli arasında azaltabiliyoruz. Çok büyük bir oran bu.

Maske takmak Hantavirüsten korur mu?

Bu maske yine bu tarz virüslere karşı da koruyucu mu? Elbette koruyucu. Maske birçok virüse karşı koruyucu. Çevrenizde yaygın bulunan virüs ve bakterilerin hemen hepsine karşı koruyucu. Yani ben hala toplu taşımaya binerken, toplu taşım araçlarına binerken, metroya veya tramvaya veya belediye otobüsüne yanımda bir maske. Bir daha bitmeden önce maskemi takıp ondan sonra biliyorum. Bu çok önemli bir şey. Buna karşı da koruyucu bu virüse karşı da.

Hantavirüs Türkiye'de var mı? Hantavirüs Türkiye'de nerede görüldü?

Bakın işte 2010'dan 2026'ya toplam 16 yılda son dönemdeki verilere bilmesek bile en fazla 300 civarında Hantavirüs enfeksiyonu vardır Türkiye'de. Şüpheli olgu ve kesinleşmiş olguyla beraber ama yüz binlerce hastalığın olduğu başka hastalıklar da var. Arada ben şunu da söylemeden edemiyorum. Evet, çok moda oluyor bazen bazı hastalıklar ama bazen basının aslında ağırlıklı başka hastalıklara da sık görülen hastalıklara da el atması daha uygun olacak diye düşünüyorum. Ülkemizde örneğin Zonguldak'ta, Bartın'da o bölgede bir salgın oldu. Yaklaşık yanılmıyorsam 19 hastanın etkilendiği ve 2009 yıllarındaydı. Orada çalışan enfeksiyon hastalıkları uzmanları bu hastalığı bizzat gördüler ve bu hastaların dört tanesi de yaşamını yitirdi. Daha sonra Burdur'da bir şüpheli salgın oldu. Ama tedavi konusunda biraz elimiz kolumuz bağlı. Özellikle ağır seyredenlerin tedavisi konusunda elimiz kolumuz bağlı. Sadece semptomatik tedavi yapabiliyoruz burada.

Hantavirüsün kuluçka süresi ne kadar? Hantavirüs belirtileri kaç günde çıkar?

Her iki tipte de biraz farklı olmakla beraber iki ila üç hafta diyebiliriz. Yani şöyle diyelim, hani bir haftayla iki üç hafta arasında değişiyor diyelim. Her iki tipte de. Bir kere Avrupa hastalık tipinde biraz daha kısa. Bir haftayla iki hafta arasında. Amerika veya akciğer semptomlarıyla seyreden değilse biraz daha uzun bir kuluçka süresine sahip diyebiliriz.

Hantavirüs mutasyona uğrar mı? Hantavirüs insandan insana bulaşır mı?

Şimdi bunlar RNA virüsleri ve RNA virüsleri çok çabuk yapı değiştirebilen virüsler. Çünkü onların yapıları çok stabil değil ve çoğalma sırasında hata yapmaya elverişli yapılar. O nedenle de tabii ki bunlar mutasyon geçirebilirler. Zaten buradaki en büyük sıkıntı aslına bakarsanız bence en önemli nokta, yani hantavirüsün ileride insandan insana bulaşabilecek bir yapı kazanması, yani böyle bir mutasyon geçirmesi. Hani o nedenle aslında bunu da biraz izlemek gerekiyor. Eğer böyle bir mutasyon geçirirse asıl sorun o zaman başlar. Şu anda öyle bir mutasyonu olmadığından dolayı aslında evet sadece izlemekle yetinilebilecek bir hasta deyip bir köşede kalabilir. Elbette mutasyon geçirmeye elverişli bir virüs.

Hantavirüsün tedavisi veya aşısı var mı?

Şimdi burada ne yazık ki bir antiviral dediğimiz, antibiyotikle tedavisi yok virüsün. O nedenle de tamamen semptomatik tedavi, yani hastanın bulgularına yönelik tedavi verebiliyoruz hastalara. İşte nedir o? Eğer solunum sıkıntısı varsa solunum sıkıntısını düzeltmeye yönelik, işte kanamalısı varsa bunu gidermeye yönelik, kan tablosunda bir bozukluk varsa bunun düzeltilmesini sağlanması gibi destek tedavileriyle hastayı tedavi etmeye çalışıyoruz hekimler olarak. ki ben bugüne kadar hantavirüs enfeksiyonu hiç görmedim, onu da belirteyim.

Hantavirus insandan insana bulaşır mı?

İnsandan insana bu bulaş sadece bir olguda gösterilmiş. Onun dışında gösterilmemiş. O da çok farklı bir tipinde gösterilmiş. Yani şu anda mevcut dünyada yaygın olan tiplerde insandan insana bulaş neredeyse yok denecek durumda. Tabii bilim şimdi hep böyle bir hani uca açık konuşuyoruz. Birçok hoca da bu şekilde konuşur. Çünkü bilimde biliyorsunuz hiçbir şey kesin değildir. Yani her zaman her şey olabilir, karşınıza çıkabilir. Yani bugüne kadar görülmediğini söyleyelim. Ama bundan sonra görülmeyecek anlamına gelmez. Fakat bunun için de panik olmaya değmez. Onu da belirtelim. Hantavirüs şu anda kemirgenlerden insanlara bulaşan bir hastalıktır.

Gemidekilere ne olacak?

Arjantin'den yola çıkan bir gemide ortaya çıkan Hantavirüs bir soruyu daha akıllara getirdi. Yolculuğunu henüz tamamlamayan ve Kanarya Adaları'na ulaşması beklenen gemidekilere ne olacak? Nasıl bir prosedür uygulanması gerekiyor?

Büyük olasılıkla bulundukları yerde belirli bir süre karantinada kalacaklardır onlar ve hastalığın oluşmayacağı izlenecektir. Bunlar serolojik testlerle tanık olabiliyor. Eğer hastalık bulaştıysa yapılacak serolojik testlerde ya da PCR testleriyle tanı konabilir. Eğer tanı varsa o zaman tedaviye yönelik bir takım önlemler alınabilir. Önümüzdeki dönemde daha rahat görürüz onu. Ama ilk limana yanaştığı yerde yani öyle hastaların işte inelim, elimizi kolumuzu sallayarak çıkalım diyebileceklerini sanmıyorum. Bir kere o yolculuk firması yani o gemi yolu firması o kişileri alıp bir yere yerleştirip orada belirli bir süre gözlem altında kalmalarını sağlayacaktır. Bu sürede yaklaşık 10 gün ya da 2 hafta gibi bir süre olur. Ama şu anda benim anladığım kadarıyla zaten o yolculuk sırasında da bu süre geçiyor.

SPUTNİK