HÜSEYİN KOÇ: İslam’ın Şartı Sahiden Beş mi?..
Geleneksel kabulde yer alan "İslam’ın beş şartı" ifadesi, ne Allah’ın doğrudan bir hükmü ne de Hz. Muhammed’in (as) mutlak bir emridir. Bu tasnif, İslam’ın ilk yüzyıllarında fıkıh üretenlerin; okuma yazma oranının düşüklüğü ve sosyal imkânsızlıklar içinde insanlara dini en basit ve akılda kalıcı haliyle öğretmek amacıyla yaptıkları iyi niyetli bir yorumdur.
Fıkıh üreticilerinin bu beşli tasnifi, İslam’ın erken dönemlerindeki sosyokültürel imkânsızlıklar ve düşük okuryazarlık seviyesi içerisinde geliştirilmiş bir "eğitim kolaylaştırması" olarak okunmalıdır. Bu tasnif:
Vahyin bir emri değil, fukahanın içtihadıdır.
Dinin omurgasını değil, asgari bir hatırlatıcıyı temsil eder.
O günün şartlarında toplumsal düzeni en basit düzeyde koruma amacı güden iyi niyetli bir yorumdur.
Ancak bu pedagojik kolaylaştırma, zamanla dinin asıl gayesinin unutulmasına yol açmıştır.
İslam’ın şartını beş ritüele indirgemek, Kur’an’daki diğer hayati hükümleri "ikincil" hale getirme riskini taşır. Oysa bir Müslüman için bu beş şarttan daha önemli iki ayak vardır. Tevhidi inanç ve adalet.
Diğer bütünlerin içinde
Yalan söylememek, dürüst olmak asıl şart değil midir?
Merhamet etmek, suçsuz bir canı (insan veya hayvan) korumak İslam’ın olmazsa olmazı değil midir?
Kul hakkı yememek, zina etmemek, ahlaklı bir kişilik sergilemek dinin temel direği sayılmaz mı?
Kur’an’ın Bütünlüğü
Gerçekte İslam’ın şartı, Kur’an-ı Kerim’de yer alan hükümlerin tamamıdır. Namaz ve oruç gibi ibadetler elbette önemlidir; ancak bunlar insanı adaletli, merhametli ve ahlaklı bir bireye dönüştürmek için vardır. Bir binanın sadece kolonlardan ibaret olmaması gibi, din de sadece belirli ritüellerden ibaret değildir.
İslam olmak, sadece belirli ritüelleri icra etmek değil, Kur’an’ın ortaya koyduğu tüm insani, ahlaki ve hukuki sorumlulukları bir bütün olarak üstlenmektir. Beşli sınırlama, dini bir "pratikler dizisi" ne dönüştürerek onun toplumsal adalet ve yüksek ahlak iddialarını gölgede bırakmıştır.
Bu yaklaşım, fıkıh geleneğinin tarihsel bir yorumunu mutlaklaştırmak yerine, vahiyle ve hayatın gerçekleriyle yeniden yüzleşmeyi teklif etmektedir.
Bugün gelinen noktada yapılması gereken; dini sadece beş maddelik bir listeye hapsetmek yerine, Kur’an’ın sunduğu o geniş ahlak ve hukuk dairesine, yani insanca ve hakça yaşama hükümlerine geri dönmektir. İslam, bir bütün olarak yaşandığında ve ahlakla taçlandığında gerçek manasına kavuşur.
Tüm dost ve arkadaşlara selam olsun.
...
Yazarın tüm yazıları için tıklayınız
Web.tv
