Hacı olmak isteyen yani nefsinin kulluğundan Allah’ın kulluğuna yönelen insan önce Mîkât yerine gelip ihrama girmeli ki, Mikât yerine gelmesi eski yaşamın ortamlarını terk edip kulluğun yaşanacağı ortamlara gelmesi, ihrama girmek kendi gönül rızasıyla şeriata tâbî olmaktır. Sonra, Allah’ın kulluğuna değer vererek, inancının gereğini, tevhit anlayışı ve ibadetlerini hayatının içine alıp Allah’a, anlayışıyla, yaşantısıyla yakınlaşarak, Müzdelife Vakfesini yapmış olur. Devamında, hayatının nasıl olacağının, bu hayatı nasıl yaşayacağının kararını ve sözünü verir. Eski yaşantısına ve o yaşantının isteklerine, zevklerine, sevgisine, doğrularına bir daha dönmemeye söz verdikten sonra şeytanı yani nefsaniyete ait istekleri, arzuları, günah olanlara duyduğu sevgiyi kendi kalbinden çıkartmayla şeytan taşlamış, kurbanını kesmiş olur. Şimdi ise Hac tavafını yaparak Say eder.

Hac ibadetinde yedi kere Kâbe’nin etrafında dönülür. Bu dönüş her seferinde Hacerü'l-Esved taşından başlar. Hacerü'l-Esved taşı da Allah’ın emriyle insan eliyle yapılan dört duvar Kâbe de taş ve bina oluşlarıyla değil temsil ettikleri ilahî değerle kutsaldır. Amaç, önce Allah’ın kuluna emrettiği şeyi yapmak olduğu gibi taş ve duvarı değil Allah’ın ve emrinin önemli olduğu ve yerine getirildiğidir. Kâbe’yi ve Hacerü'l-Esved taşını Allah’tan yani inancın yerine getirilerek kulluğun yaşanmış olmasından daha kıymetli yaparak putlaştırırsak Haccımız ibadet değil şirk etmek olur.

Hacerü'l-Esved taşı, Allah’a ikrar vermeyi temsil eder. Bu ikrar, Fetih suresi 10. Ayette, “Şüphesiz ki sana biat edenler, elbette Allah'a biat etmektedir. Allah'ın eli, onların ellerinin üzerindedir. Kim ikrarından dönerse ancak kendi aleyhine dönmüş olur. Kim de Allah'a olan sözüne vefa gösterirse, Allah ona ileride büyük bir ödül verecektir” denilerek farz koşulan ikrardır. Hacerü'l-Esved, Allah'a verilen ikrarın ve kulluk sözünün sembolüdür. Fetih suresi 10. ayette bildirilen biat, insanın Allah'a verdiği sözün önemini ortaya koyar. Ayette geçen Allah'ın eli ifadesi de bu biatın ilahî anlamını bildirir; burada el, fiziki bir uzuv olarak değil, ilahî bir ifade olarak anlaşılmalıdır.

Kâbe, Allah’ın kendisine kulluk içinde sürdürülen kulluğun tevhit üzerine yaşanmasıyla, Allah’ın o kulla birlikteliğini temsil etmektedir. Dört duvarı, Hakk zikrini, ilmini, sevgisini ve kalbi işaret ederken, tümü insanın varlığının sıfatları oluşuyla sıfatların tevhit üzerine işlevselliğini simgeler. Burada Allah'ın kuluyla birlikteliği, kulun kulluğunda Allah'ın zikri, ilmi, sevgisi ve emriyle yaşamasıdır.

Allah’a kul olmak isteyen insanın kendi varlığını gönül hâline getirmesi gerekir. Hac ibadetiyle oluşması gereken gönül de işte budur. İnsan, Hacerü'l-Esved’e gelip, “Ya Rabbi, Senin kulluğunu yaşamak için emanet olarak verdiğin bu varlığı gönül eylememde bana yardım et ve ben de varlığım gönle dönüştüğünde Sana hakkıyla kulluk yapanlardan olacağım. Sana ait olup gönülden yansıyan ilahî güzellikleri nefsim için kullanmayacağım” sözünü verir. Yedi tavaf, yedi sıfat üzerinden her tavaf bir sıfatın tevhit oluşuna işarettir. İnsan, kendisinde tecelli eden sıfatları, kendisine verilen irade doğrultusunda kulluk veya nefsaniyet yönünde kullanma sorumluluğunu taşır.

Dirilik de nefis için değil, kulluk için vardır ve bu yönde kullanılmalıdır. İrade de ilim de kudret de görme, işitme ve kelâmda da aynısıdır. İnsan, Hac tavafı yaparken söz verdiği gibi yaşam içindeki hayatını kulluk üzerine yeniden düzenleyerek kulda olması yasaklanan ve haram olan tüm bâtıllardan uzak durduğu gibi, haramı sevmemek, haram istememek, harama bakmamak, haram konuşmamak, haram işitmemek gibi mesuliyet giyinir. Sa'y ise bu sözün hayatın içerisinde hareket ve gayret olarak karşılık bulmasıdır. Kulluk üzerine beşeriyeti yaşamak! İnsan Hacerü'l-Esved'de ikrar verir, tavafta varlığını kulluk üzerine düzenler, Say’da ise bu kulluğun gereğini yerine getirmek üzere gayret gösterir.