Milli Mücadele Döneminde Gediz Yunuslar Köyü -7-

Kuva-yı Milliye'den Düzenli Orduya Geçiş

Türkiye Büyük Millet Meclisi kurulduktan yaklaşık üç ay sonra; Kuva-yı Milliye yerine düzenli ordu kurulması yolunda tartışmalar başlamıştır. 1920 Haziran sonunda başlayan Yunan genel taarruzu karşında millî birlikler zaman zaman başarılı mu­kavemette bulunmuşlar ancak Türk kuvvetlerinin düzenli bir ordu şeklinde olmayışı üzerine Yunan kuvvetleri gittikçe ilerle­me götermiştir. Türk kuvvetleri bu yapısının bir neticesi olarak 24 Ekim 1920 günü yapılan Gediz Muharebesi'nde mğlup ol­muştur. Bu yenilgi TBMM'de derin etkiler göstermiştir. Mustafa Kemal Paşa'da “Efendiler, dalgalı ve düzensiz ve komutasız bazı savaşlardan sonra bildiğiniz üzere Gediz'de yenildik” diyerek, düzenli ordunun kurulmasının zamanı geldiğini çoktan ifade et­miştir. Nitekim Gediz taarruzunda alınan bu yenilgi bu konuda dönüm noktasını oluşturdu[1].

Bu sırada Anadolu'nun diğer yerlerinde de Yunanlılarla çetin muharebeler devam ediyordu. 1. ve 2. İnönü savaşlarında Yunanlılar büyük kayıplar vermişlerdi. durum Anadolu hal­kının maneviyatının yükselmesine sebep olmuş ve yenilgilerin kendileri için bir alın yazısı olmadığını anlamıştı. Yunanlıların arka arkaya almış oldukları bu iki yenilgi onları Türk ordusuna son darbeyi vurmak için taarruza geçmeye zorlamıştı. 8 Temmuz 1921 günü düşman bütün cephelerde ileri harekete başladı. Düşman bu taarruzuyla Sakarya nehrine ka­dar olan bölgeleri işgal altına aldı. Bu işgalden 13 Temmuz gü­nü Gediz de nasibini aldı. Böylece Gediz ikinci defa düşman işgali altına girmişti. Bu işgalle birlikte Yunuslar da işgal altına girmiş oldu. Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'nın emrindeki Türk askeri Yunanlıları önce Sakarya Meydan Muharebesinde boz­guna uğrattı. Arkasından 26 Ağustos 1922 tarihinde Büyük Taarruz'a karar verildi. Bu tarihte başlayan Büyük Taarruz kısa bir müddet içinde başarıdan başarıya koşarak, 1 Eylül 1922 tarihinde sabah ezanları okunurken Gediz'e Türk ordusu hakim oldu. Böylece Gediz'le birlikte işgal edilen diğer yerler ve Yu­nuslar da düşman işgalinden kurtuldu.

Millî Mücadele yıllarında şehit olanlarla ilgili muhtelif arşivlerde yaptığım çalışmalarda resmi olarak ulaşabilinen bir tane şehit kaydı bulunmaktadır. Bu kişi Musakahya Oğulların­dan (şimdiki soyadları Akbaş) İbrahim Oğlu Mehmet'tir. Meh­met Milli Mücadelenin hemen akabinde eşkıya takibi esnasında şehit olmuştur. Bundan başka resmi kayıtlarda yer almayan Bastırların Halil Efe ve Çakmak Osman Kuvay-ı Milliyeci olarak savaşa katılmışlar ve şehit olmuşlardır. Bundan başka, Kel Ve­li'nin oğlu Ahmet de köyde Yunanlılar tarafından şehit edilmiştir[2].

Gerek Milli Mücadele ve gerek bundan önceki savaşlar­daki vatan savunmasında Yunuslar Köyünden birçok kişi savaşa katılmıştır. Bunlardan tespit edilenlerden bir tanesi İbrahim Örnek (Hacı Şılak) Birinci Dünya Savaşı'nda Hicaz­Yemen cephesinde İngilizlerle mücadele etmiştir. Buradan Milli Mücadele döneminde de savaşa katılmış, her hangi bir yara almadan köye dönmüştür. Yine Mustafa Onbaşı (Mustafa Akpı­nar) savaşa katılanlar arasındadır. Mustafa Onbaşı girmiş oldu­ğu bir savaşta gözünü kaybetmiş ve gazi olarak köye dönmüş­tür. Gazi olarak köye dönenlerden birisi de Ömer Yiğit'tir. Ömer Yiğit Milli Mücadele döneminde Afyon, Dumlupınar ve Murat Dağı civarında kuvay-ı milliye birlikleri içerisinde yer almış ve Yunanlılarla mücadele etmiştir. Hüseyin Çavuş (Kocaman) yine kuvay-ı milliye birlikleri içerisinde yer almış ve Yunanlılarla Murat Dağı civarında mücadele etmiştir. Bu durum Yunanlılar tarafından öğrenilmiş ve köydeki babasına (Ulu Oğlu Abdullah) ait ev yakılmıştır[3].

Yunanlılarla mücadele eden bir başka kuvay-ı milliyeci İbrahim (Berbero) Çavuştur. İbrahim Çavuş Birinci Dünya Savaşında bulunmuş ve gazi olarak köye dönmüştür. Köye döndükten sonra halk tarafından köye muhtar seçilmiştir. Yunanlılann köyü işgali sırasında muhtarlık vazifesini devam ettirmiştir. Yunanlıların köyü işgal edince köyün işgalden kurtulması için büyük çabalar sarf etmiş ve Yunanlıların Arpakıranındaki mev­zilerini tespit ederek Bakacek mevkiindeki Türk askerine bil­dirmiştir. Kendisinde aynı zamanda çok iyi bir topçu olduğu ve bazı Yunan mevzilerini tam isabetle bombaladığı anlatılmakta­dır. 1298 Doğumlu Mustafa Araz (Mısdan), 1315 Doğumlu Mehmet Çakmak (Çakmak) da savaşlara katılmışlardır. Yunuslar köyü ve çevresinde Millî mücadele döneminde meydana gelen bu savaşlarda çok şehitler verilmiştir. Bunların bir kısmı şehit oldukları yerlere defnedilmiştir. Yedi şehidimiz duyarlı köy halkı tarafından Karaçayır'ın güney tarafına getire­rek ayrı bir mezarlık oluşturmuştur. Bu şehitlik ve şehitlerin mezarı hâlâ korunmaya devam etmektedir. Şehitlik birkaç defa onarımdan geçmiştir. Bunlardan birinci onarım 1940 yıllarda köy halkı tarafından gerçekleştirilmiştir. İkincisi 1998 yılında köyümüz öğretmenlerinden İsmet Yıldız'ın babası Mehmet Yıl­dızın önderliğinde olmuştur. Son onarım ise 2020 Yılında Ge­diz kaymakamlığının desteğiyle yapılmıştır[4].

.

Resim 5. Yunuslar Köyü Şehitliği Anıtı (Yedi şehidimiz’i temsilen Yedi Yıldız)

.

Resim 6. Yunuslar Köyü Şehitliği Anıtı Kitabesi

.

Resim 7. Yunuslar Köyü Şehitliği Şehit Mezarları

.

Resim 8. Yunuslar Köyü Şehitliği Şehit Mezarları