Küresel bir salgın: Diyabet... Türkiye'de hasta sayısı 14 milyonu aşabilir, gençler de tehdit altında
Diyabet Türkiye'de ve dünyada artıyor. Rakamlara bakıldığında dünyada her 9 yetişkinden biri Türkiye'de ise her 6 yetişkinden biri diyabetle yaşıyor. Ama geleceğe yönelik tahminler daha ürkütücü.
Bugün 14 Kasım Dünya Diyabet Günü. Günümüzde hem dünyada hem de Türkiye'de giderek yaygınlaşan ve toplum sağlığını tehdit eden en önemli kronik hastalıklar listesinin başında yer alan diyabette durum ne? Türkiye'de kaç diyabet hastası var? Önümüzdeki yıllarda diyabetli hasta sayısında nasıl bir artış bekleniyor? Çocuklar ve gençler diyabet tehdidi altında mı? Diyabetten kendimizi nasıl koruruz? Bu soruların yanıtlarını, Sputnik'ten Meltem Günay'ın özel haberinde, Bezmialem Vakıf Üniversitesi Hastanesi Dahiliye Anabilim Dalı Dr. Öğretim Üyesi Muhammed Tunç yanıtladı...
Diyabet sensörü © AA
Türkiye ciddi bir halk sağlığı sorunuyla karşı karşıya
Artan obezite oranları, sağlıksız beslenme alışkanlıkları, hareketsiz yaşam ve nüfusun yaşlanması nedeniyle diyabet görülme sıklığının her geçen gün arttığının altını çizen Dr.Öğr.Üyesi Muhammed Tunç, "Diyabet yalnızca kan şekerinin yükselmesiyle sınırlı bir hastalık değildir. Kalp ve damar hastalıkları, böbrek yetmezliği, görme kaybı ve sinir sistemi hasarı gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilmekte" diyerek aslında karşı karşıya kalınan tehlikenin büyüklüğüne dikkat çekiyor.
Diyabette dünyadaki ve Türkiye'deki tablo nasıl?
Diyabette rakamlar hakkında ise Dr. Öğr. Üyesi Tunç'un paylaşımları tabloyu gözler önüne seriyor. İşte o korkutan rakamlar;
❗ Uluslararası Diyabet Federasyonu'nun 2025 yılında yayımladığı verilere göre, dünyada 20–79 yaş aralığında yaklaşık 589 milyon yetişkin diyabetle yaşamakta. Bu, her dokuz yetişkinden yaklaşık birinin diyabet hastası olduğu anlamına geliyor. Türkiye'de ise yaklaşık 9,6 milyon yetişkinin diyabet hastası olduğu tahmin edilmekte. Başka bir ifadeyle Türkiye'de her altı yetişkinden biri diyabetle yaşıyor. Bu oran, Türkiye'nin diyabet açısından ciddi bir halk sağlığı sorunuyla karşı karşıya olduğunu gösteriyor.
❗Geleceğe yönelik tahminler de dikkat çekici. Dünyada diyabetli yetişkin sayısının 2050 yılında yaklaşık 853 milyona ulaşması bekleniyor. Türkiye'de ise bu sayının 14 milyonu aşabileceği öngörülmekte.
❗Bu artışta nüfusun yaşlanması, obezitenin yaygınlaşması, fiziksel aktivitenin azalması ve yaşam alışkanlıklarının değişmesi önemli rol oynamaktadır. Diyabetli birey sayısındaki yükseliş yalnızca yeni hastalık gelişiminden değil, nüfus artışından ve hastaların daha uzun yaşamasından da kaynaklanmakta.
Diyabet © AFP 2023 / NIKLAS HALLE'N
Küresel bir 'salgın'. Peki neden?
Ulaştığı boyutlar nedeniyle küresel bir diyabet salgınından söz edilebileceğini dile getiren Dr. Tunç, diyabetin nedenleri hakkında şu bilgileri paylaştı:
"Türkiye'deki mevcut tablo, diyabetle mücadelenin yalnızca hastanelerde ve tedavi süreçlerinde değil, toplumun bütün kesimlerinde yürütülmesi gerektiğini gösteriyor. Obezite, özellikle tip 2 diyabet gelişiminde en önemli değiştirilebilir risk faktör. Vücutta yağ dokusu artıkça özellikle de karın bölgesindeki yağlanma insülin direncine neden oluyor. Pankreası başlangıçta bu direnci aşabilmek için daha fazla insülin üretiyor ama zamanla bu mekanizma yetersiz kaldığında kan şekeri yükseliyor. Türkiye'de obezitenin yaygınlaşması diyabet sıklığındaki artışı açıklayan en önemli faktörlerden biri.
Bununla birlikte, her obez bireyde diyabet gelişmediği gibi normal kilolu kişilerde de genetik yatkınlık ve diğer metabolik nedenlerle diyabet görülebilmekte. Diyabet sıklığı yaşla birlikte artmaktadır. Özellikle 45 yaş sonrasında tip 2 diyabet riski belirginleşmekte, ileri yaş gruplarında daha yüksek oranlara ulaşıyor."
Çocuk - obezite © İHA
Neden son yıllarda diyabet genç insanlarda da daha fazla görülüyor?
Dr. Tunç, diyabetin son yıllarda neden daha genç yaşlarda görüldüğüyle ilgili çarpıcı bilgiler verdi:
"Kadınlarda gebelik diyabeti öyküsü, polikistik over sendromu ve obezite önemli risk faktörleri arasında yer alırken, erkeklerde özellikle karın bölgesindeki yağlanma ve metabolik bozukluklar ön plana çıkıyor. Ailede diyabet öyküsü bulunması, hipertansiyon, kan yağlarında yükseklik, uyku düzensizliği ve hareketsizlik de hastalık riskini artırıyor"
Obezite ve kanser ilişkisi. © fotoğraf : yapay zeka
Ergenlerde diyabet artıyor mu?
En tehlikeli durum ise geçmişte daha çok yetişkinlerde görülen tip 2 diyabetin, çocukluk çağı obezitesinin artmasıyla birlikte ergenlerde görülme sıklığının artması. "Özellikle çocukluk çağı obezitesindeki artış, gelecek nesiller açısından ciddi bir uyarı niteliğinde" diyen Dr. Tunç sözlerini şöyle sürdürdü:
"Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 2024 yılında dünyada 5–19 yaş grubunda yaklaşık 170 milyon çocuk ve ergen obeziteyle yaşamakta. Bu yaş grubunda obezite sıklığının 1990 yılında yaklaşık yüzde 2 iken 2024 yılında yüzde 8 düzeyine yükselmesi, sorunun ne kadar hızlı büyüdüğünü göstermektedir. Çocukluk çağında görülen diyabetin önemli bir bölümünü tip 1 diyabet oluşturmak. Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücrelere zarar vermesi sonucunda gelişir ve temel nedeni obezite veya sağlıksız beslenme değil. Buna karşılık, geçmişte daha çok yetişkinlerde görülen tip 2 diyabet, çocukluk çağı obezitesinin artmasıyla birlikte ergenlerde de görülmeye başladı. Şekerli içeceklerin aşırı tüketimi, yüksek kalorili işlenmiş gıdalar, uzun ekran süreleri, yetersiz fiziksel aktivite ve düzensiz uyku bu süreçte önemli rol oynuyor. "
Çocuklar için en büyük tehlike ne?
"Çocukluk döneminde gelişen tip 2 diyabetin en önemli tehlikelerinden biri, bireyin çok daha uzun süre hastalıkla yaşamak zorunda kalması" vurgusu yapan Dr. Tunç, " Bu durum ilerleyen yaşlarda kalp, böbrek, göz ve damar hastalıkları açısından ciddi riskler oluşturabilir. Bu nedenle çocuklarda obezite ve tip 2 diyabet artışı, yalnızca ailelerin değil, eğitim ve sağlık sistemlerinin de öncelikli gündemlerinden biri olmalı" diye konuştu.
Sağlıklı beslenme © AA
Diyabetten korunabilir miyiz? Nelere dikkat edilmeli? Nelerden uzak durulmalı?
Diyabetten korunmanın yolları da var. Dr. Tunç 'diyabetten nasıl korunabiliriz?' sorusunu ise şöyle yanıtladı:
"Sağlıklı yaşam alışkanlıklarını erken yaştan benimsemek gerekiyor. Akdeniz tipi beslenme modeli, Tip 2 diyabet riskinin azaltılmasında etkili. Sebze, meyve, tam tahıl, baklagiller, zeytinyağı, kuruyemiş ve balık tüketiminin ön planda olduğu bu beslenme modelinde, şekerli içeceklerin, rafine karbonhidratların ve aşırı işlenmiş gıdaların tüketimi sınırlandırılmalı. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapılması, uzun süre hareketsiz kalınmaması ve kas güçlendirici egzersizlerin günlük yaşamın bir parçası haline getirilmesi önemli. Fazla kilolu ve yüksek riskli bireylerde vücut ağırlığının yaklaşık yüzde 5–7'sinin kaybedilmesi bile tip 2 diyabet gelişme riskini anlamlı ölçüde azaltabiliyor. Yeterli uyku, sigaradan uzak durulması ve düzenli sağlık kontrolleri de korunma açısından önem taşımaktadır. Özellikle ailesinde diyabet öyküsü bulunan, fazla kilolu, hipertansiyonu veya kan yağlarında bozukluk olan kişilerin kan şekeri açısından düzenli değerlendirilmesi gerekiyor. Diyabetin uzun yıllar belirti vermeden ilerleyebileceği unutulmamalı. "
Web.tv
