Hava Durumu
Türkçe
English
Русский
Français
العربية
Deutsch
Español
日本語
中文

#Şiddet

bursaarena.com.tr - Şiddet haberleri, son dakika gelişmeleri, detaylı bilgiler ve tüm gelişmeler, Şiddet haber sayfasında canlı gelişmelere ulaşabilirsiniz.

190 çocuğu açlıktan öldüren Kenyalı tarikat liderine 200 yıl ceza Haber

190 çocuğu açlıktan öldüren Kenyalı tarikat liderine 200 yıl ceza

Mahkeme, çocukların kıyamet öncesinde cennete ulaşmaları için aç kalmaları gerektiğini söyleyen Mackenzie’nin, müritlerini ölüm orucuna zorladığını ve bu süreçte işkence ve şiddet uygulandığını belirtti. Kenya’da onlarca kişinin ölümüne yol açan tarikat katliamına ilişkin davada, tarikat lideri Paul Mackenzie 190 çocuğun aç bırakılarak öldürülmesi suçundan 200 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Mahkeme, çocukların kıyamet öncesinde cennete ulaşmaları için aç kalmaları gerektiğini söyleyen Mackenzie’nin, müritlerini ölüm orucuna zorladığını ve bu süreçte işkence ve şiddet uygulandığını belirtti. Kenya’nın Mombasa kentindeki Yüksek Mahkeme, kendisini “kıyametçi bir Hristiyan kilisesinin lideri” olarak tanıtan Paul Mackenzie hakkındaki kararını açıkladı. Mackenzie, 190 çocuğun aç bırakılarak öldürülmesi nedeniyle 100 yıl, doğrudan cinayet suçlaması nedeniyle de 100 yıl olmak üzere toplam 200 yıl hapis cezasına mahkûm edildi. Savcılığa göre Mackenzie, Kenya’nın doğu kıyısındaki Shakahola Ormanı’nda kurduğu dini yapılanmanın üyelerine, dünyanın sonu gelmeden cennete ulaşabilmeleri için kendilerini ve çocuklarını açlıktan öldürmeleri gerektiğini söyledi. 'Bazı çocuklar henüz hayattayken gömüldü' Tarikat üyeleri, bu talimatlara uymayanları dövdü, tehdit etti ve zorla aç bıraktı. Açlık nedeniyle hayatını kaybedenlerin cesetleri ormandaki sığ mezarlara gömülmüş veya tuvalet çukurlarına atılmış bir şekilde bulundu. Bazı çocukların ise henüz hayattayken gömüldüğü belirtildi. Mahkeme, Mackenzie’nin medya aracılığıyla oluşturduğu imaj sayesinde müritlerinin güvenini kazandığını, ardından savunmasız insanları hedef aldığını kaydetti. Öte yandan, açlık orucunu bozmak isteyenlerin dövülerek bağlandığı ve kapatıldıkları evlerde ölüme terk edildiği ifade edildi. Davada yargılanan 28 suç ortağı da 10 ila 160 yıl arasında değişen hapis cezalarına çarptırıldı. Mackenzie suçlamaları reddederken, kendisi ve diğer sanıkların avukatı karara itiraz edeceklerini açıkladı. 500'e yakın kişinin öldüğünden şüpheleniliyor Kenya'da büyük yankı uyandıran olay, Nisan 2023'te polis ekiplerinin Malindi kenti yakınlarındaki Shakahola Ormanı'nda toplu mezarları ortaya çıkarmasıyla gündeme gelmişti. Kenya Ulusal İnsan Hakları Komisyonu, ormanda bugüne kadar 448 kişinin cesedinin bulunduğunu bildirdi. Son davada ise 190 çocuk ve bir yetişkinin ölümü ele alındı. Mackenzie ayrıca, ormana yaklaşık 30 kilometre uzaklıktaki başka bir yerleşimde bulunan 52 kişinin ölümünü emretmekle de suçlanıyor. Bu dosyadaki suçlamaları reddeden Mackenzie hakkındaki soruşturma ve yargılama süreci devam ediyor. Böylece olayla bağlantılı toplam şüpheli ölüm sayısının 500'e yaklaşabileceği değerlendiriliyor. Ölen çocuklardan altısının babası Stephen Mwiti, çocuklarının anneleri tarafından ormana götürüldüğünü ve aç bırakılarak öldürüldüğünü söyledi. Reuters'a konuşan Mwiti, yetişkinlerin kendi kararlarıyla oruç tutmayı kabul etmiş olabileceklerini ancak çocukların bu kararı verme imkanı bulunmadığını vurguladı. Mackenzie'nin oğlu Dan Mackenzie de babasının kendi ailesini dahi korumadığını belirterek, tarikattan ayrılmasının hayatını kurtardığını söyledi. Dan Mackenzie, küçük kardeşini ve arkadaşlarını kaybettiğini ifade etti. Yetkililer 2017'den beri uyarılıyormuş Mahkeme kararında Kenya devletinin olayların önüne geçmekteki başarısızlığına da dikkat çekildi. Mackenzie'nin 2017'den itibaren yetkililerin radarında olduğu, polislerin o yıl kendisine ait mekanlarda arama yaptığı belirtildi. Yetkililer, 2019'da Mackenzie'nin Malindi'deki kilisesini kapatmıştı. Ancak tarikat lideri faaliyetlerini yakındaki Shakahola Ormanı'na taşıyarak sürdürdü. Katliamın ortaya çıkmasının ardından ülkede dini grupların denetlenmesine yönelik daha sıkı düzenlemeler yapılması çağrıları yükseldi. Devlet Başkanı William Ruto, Mayıs 2023'te olayları incelemek ve mevcut yasal düzenlemeleri değerlendirmek üzere bir çalışma grubu oluşturmuştu. Ancak 2024'te hazırlanan hükümet ve Senato kaynaklı düzenleme önerileri henüz yasalaşmadı.

Almanya'da gençlerden "Z kuşağı ayağa kalkıyor" sloganıyla eylem çağrısı! Haber

Almanya'da gençlerden "Z kuşağı ayağa kalkıyor" sloganıyla eylem çağrısı!

Almanya'da "Z kuşağı ayağa kalkıyor" sloganıyla 31 Ekim'de 21 kent için yapılan eylem çağrısı polisi teyakkuza geçirdi. Güvenlik kurumları Fransa'dakine benzeri şiddet eylemlerinden endişe ediyor. Almanya'da polis, 31 Ekim'de ülke genelinde düzenlenecek "Z kuşağı protesto eylemleri" için geniş kapsamlı güvenlik önlemleri hazırlıklarına başladı. Güvenlik kurumları, "Z kuşağı ayağa kalkıyor" sloganıyla 21 kent için yapılan eylem çağrısını ve bu insiyatifin arkasında kimlerin yer aldığını mercek altına aldıklarını duyurdu. Profesyonelce hazırlanmış internet sitesi üzerinde organize olan gençler "Geleceğimiz bizim elimizde" başlıklı metinde 31 Ekim'de 21 kentte saat 14.00'da bir araya gelineceğini duyurdu. Çağrıda ne deniyor? Eylemlerin yapılacağı kentler Berlin, Frankfurt am Main, Hamburg, Münih, Köln, Düsseldorf, Stuttgart, Hannover, Nürnberg, Leipzig, Bielefeld, Dortmund, Dresden, Bremen Karlsruhe, Essen Freiburg, Mainz, Magdeburg, Bonn, Erfurt olarak sıralandı. Alman güvenlik güçleri diğer Avrupa başkentlerinde yaşanan şiddet eylemlerine benzer olaylar yaşanmaması için şimdiden güvenlik önlemleri için planlar hazırlamaya başladı. /// Fotoğraf: Yves Herman / REUTERS İnternet sitesinde yer alan metinde "Z kuşağına katıl" çağrısı "Biz gençler artık dikkate alınmadan geleceğimiz hakkında kararlar verilmesini oturup izlemek istemiyoruz. 31 Ekim'de, Z Kuşağı olarak Almanya'nın dört bir yanında sokaklara çıkacağız ve sizleri de bize destek olmaya davet ediyoruz" ifadeleri ile yapılıyor. Fransa, Belçika ve İspanya'da gençlerin çoktan protesto eylemleri için sokaklara çıktıklarına işaret edilen metinde "Bu hareket Almanya'ya da sıçradı" deniliyor. Gençler ne talep ediyor? İnsiyatif tarafından yayımlanan "Z kuşağı iş başında" başlıklı ve "pozisyon belgesi" adını taşıyan metinde, protesto eylemleriyle ne hedeflendiğine açıklık getiriliyor, talepler sıralanıyor. "Geleceğimizle ilgili kararlar alınırken söz sahibi olmak istiyoruz" denilen metinde, eğitim, kültür, sağlık alanlarında alınan tasarruf tedbirlerine tepki olarak sokağa çıkılacağına vurgu yapılıyor, artan gelir adaletsizliğine ve hayat pahalılığına dikkat çekiliyor. "Tasarruf önlemlerinin gençlerin omuzlarına ağır yük bindirdiği, buna karşın büyük şirketlerin karlarını arttırmaya devam ettikleri, savunma sanayisine yatırım yapıldığı" kaydediliyor. Zorunlu askerlik yoklaması için "Hiçbir zaman karar verme sürecine dahil olmadığımız savaşlar için eğitilmemiz isteniyor" denilen metinde "İklim değişikliği en çok bizim kuşağımızı vuruyor. Ancak gerçek iklim tedbirleri sürekli erteleniyor" ifadeleri yer alıyor. Metinde, bir siyasi parti adına hareket edilmediği de vurgulanıyor. "Biz gençler ihmal ediliyor ve yok sayılıyoruz. Artık bunu değiştirmek istiyoruz" ve "Bizsiz bir gelecek olmaz" sözlerinin yer aldığı metinde "Kökeni, ten rengi, dini, cinsel yönelimi veya siyasi görüşü ne olursa olsun, tüm insanları savunuyoruz. Birbirimize düşman edilmeye izin vermek yerine, insanları bir araya getirmek istiyoruz" deniliyor. "Her türlü şiddete karşıyız" İnternet sitesinde "deklarasyon" adı altında yayımlanan bir diğer metinde de "barışçıl ve partiler üstü bir girişim" vurgusu yapılıyor, şiddetin her türlüsüne karşı olunduğu da şu ifadelerle aktarılıyor: "Protestomuz herhangi bir istisna olmaksızın barışçıldır. İnsanlara veya eşyalara yönelik şiddet, savunduğumuz her şeye aykırıdır. Ancak barışçıl bir şekilde birlikte bir şeyler başarabiliriz." Bununla birlikte "Kendimizi koruyacağız" denilen bölümde"Barışçıl olmak, her şeyi kabul etmek anlamına gelmez. Ne sindirilmeyi, ne tehdit edilmeyi, ne de saldırıyı kabul etmeyeceğiz. Başkalarına böyle şeyler olduğunda da gözlerimizi başka yöne çevirmeyeceğiz. Tehdit veya saldırı olursa, mesafeye, gerginliği azaltmaya ve dayanışmaya güvenerek etkilenenleri güvenli bir yere ulaştıracağız" denildi. Fransa'da barışçıl protesto gösterileri, bazı kentlerde yüzleri maskeli göstericilerin kamu binalarını ateşe vermeleri nedeniyle şiddet eylemlerine evrilmişti. /// Fotoğraf: Mattia David Rinaldi/IPA/ZUMA/picture alliance Metinde "herkese açık olduklarını" belirten organizatörler "Herkese açık olmak demek her şeye açık olmak demek değil" diyerek aşırılık yanlısı gruplara, Anayasaya aykırı sembollere, ırkçılığa ve nefrete dayalı söylemlere müsamaha gösterilmeyeceğini, "Protestomuzu bu amaçla kötüye kullanmak isteyen herkes, toplanma alanından uzaklaştırılacaktır" ifadeleri ile aktarılıyor. Alman güvenlik güçleri endişeli İnsiyatifi başlatanlar arasında yer alan Akram Selo da Alman basınına yaptığı açıklamada "her türlü şiddette karşı olduklarını" vurgulayarak "barışçıl gösteriler düzenlemeyi hedefliyoruz" dedi. Ancak güvenlik güçleri Fransa ve diğer Avrupa kentlerindeki eylemler sırasında yaşanan şiddet eylemlerine benzer olaylar yaşanmasından endişeli. Berlin polis sözcüsü Florian Nath, eylemleri düzenleyenlerin mercek altına alındığını, gençlerin protesto gösterilerini kendi çıkarları için istismar etmek isteyenlere izin verilmeyeceğini duyurdu. Nath, "Bunların meşru öğrenci protestoları olup olmadığını ya da kimlerin sadece kendi çıkarları için Cadılar Bayramı atmosferinden yararlanmak istediğini yakından inceleyeceğiz" dedi. "Şiddete müsamaha gösterilmeyecek" Hessen eyaleti İçişleri Bakanı Roman Poseck de 31 Ekim için yapılan eylem çağrısının sol çevreler tarafından kendi amaçları doğrultusunda kullanılmaya çalışılacağı görüşünde. Poseck, "Polisimiz sahada güçlü biçimde hazır bulunacak ve kararlı davranacak. Kişilere ya da mallara yönelik hiçbir şiddete müsamaha göstermeyecek" dedi. Berlin'deki Polis Sendikası (GdP) yetkilisi Stephan Weh, güvenlik yetkililerinin şimdiden hazırlık yaptığı gösterinin "büyük çaplı" olacağına işaret ediyor. Weh, "Yetkililer olası senaryolar üzerinde çalışıyor. Fransa'dan gelen görüntüler bizi ciddi biçimde kaygılandırıyor. Ayrıca Cadılar Bayramı gecesinden söz ediyoruz, o gece sokaklarımızda havai fişek kullanılması zaten alışıldık bir durum" diye konuştu. dpa, DW/ DA, JD

Türk Tabipleri Birliği’nden "okul şiddeti" uyarısı! Haber

Türk Tabipleri Birliği’nden "okul şiddeti" uyarısı!

Türk Tabipleri Birliği, Manisa’nın Turgutlu ilçesindeki okul önündeki silahlı saldırı sonrası kamu otoritelerini önleyici tedbir almaya çağırdı. Türk Tabipleri Birliği (TTB) Merkez Konseyi ve İnsan Hakları Kolu, Manisa’nın Turgutlu ilçesinde bir okulun önünde meydana gelen silahlı saldırıda çok sayıda öğrencinin yaralanması üzerine açıklama yaptı. TTB, olayın büyük üzüntü yarattığını belirterek yaralı öğrencilere acil şifalar diledi. Açıklamada, öğrencilerin, ailelerin, öğretmenlerin ve tüm eğitim emekçilerinin yanında olunduğu vurgulandı. “ŞİDDET BİR HALK SAĞLIĞI SORUNUDUR” TTB, nisan ayında Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’ta yaşanan okul saldırılarının ardından da benzer uyarılarda bulunduklarını hatırlattı. Eğitim kurumlarının güvenli hale getirilmesi ve şiddeti besleyen politikalara son verilmesi gerektiği belirtilen açıklamada, Manisa’daki olayın bu uyarıların önemini bir kez daha ortaya koyduğu ifade edildi. Şiddetin münferit olaylardan ibaret olmadığı, toplumsal koşullarla şekillenen ve önlenebilir bir halk sağlığı sorunu olduğu vurgulandı. SİLAH ERİŞİMİNE DİKKAT ÇEKİLDİ Açıklamada, ateşli silahlara kolay erişim ve bireysel silahlanmanın yaygınlaşmasının da şiddet tablosunu derinleştirdiği belirtildi. TTB, uzun süredir silahların toplum sağlığı açısından oluşturduğu tehdide dikkat çektiklerini ve silahlara erişimin sınırlandırılması için düzenleme önerileri sunduklarını hatırlattı. Bu kapsamda daha önce gündeme getirdikleri 6136 sayılı kanunda değişiklik yapılması önerisinin hayata geçirilmemesinin, önleyici politikaların önemini gösterdiği ifade edildi. “ASIL SORUMLULUK RİSKİ ORTAYA ÇIKMADAN AZALTMAKTIR” TTB, devletin sorumluluğunun yalnızca olay sonrası failleri yakalamak ve soruşturma yürütmekle sınırlı olmadığını, asıl görevin öngörülebilir riskleri önceden azaltmak ve yaşam hakkını korumak olduğunu vurguladı. Açıklamada, okulların güvenliği, ateşli silahlara erişimin etkin denetimi, çocuk ve gençlerin sağlık ve sosyal hizmetlere erişiminin güçlendirilmesi ile şiddetin toplumsal nedenleriyle mücadele edilmesinin kamu otoritelerinin temel görevi olduğu belirtildi. TTB, açıklamasını “Şiddeti kanıksamayacağız, önlenebilir ölümleri ve yaralanmaları kader olarak kabul etmeyeceğiz” sözleriyle tamamladı.

Genetik mi, çevre mi? Kişiliğimizi ne şekillendiriyor? Haber

Genetik mi, çevre mi? Kişiliğimizi ne şekillendiriyor?

Abdelmalek Bayout 2009'da İtalya'nın Trieste kentinde, sokakta kendisiyle alay eden bir adamı bıçaklayarak öldürmekten dokuz yıl hapis cezasıyla karşı karşıya kaldı. Cezayı azaltmayı hedefleyen avukatı, alışılmadık bir hukuki argüman öne sürdü. Müvekkilinin DNA'sında, onlarca yıllık bilimsel araştırmanın saldırgan davranışla ilişkilendirdiği bir mutasyon olan "savaşçı geni" olduğunu söyledi. Bu nedenle eylemlerinden tamamen sorumlu tutulamayacağını savundu. Hamle başarılı oldu ve Bayout'un cezasında bir yıl indirim yapıldı. 1990'lardan itibaren, şiddet içeren davranış ile monoamin oksidaz A veya MAOA adı verilen bir gen varyantı arasında bir tür bağlantı olduğuna dair kanıtlar birikmişti. 2004'e gelindiğinde, medya tarafından "savaşçı" geni olarak adlandırılmaya başlandı. Fakat o zamandan beri, genlerin özellikler ve davranışları nasıl etkilediğine dair bilgilerimiz önemli ölçüde derinleşti. Hollanda'daki Amsterdam UMC'den psikiyatri ve karmaşık genetik özellikler alanında yardımcı doçent Aysu Okbay "Başlangıçta davranışların çok büyük etkileri olan birkaç gen tarafından etkilendiğini düşünülüyordu. Bu tamamen çürütüldü" diyor. Bunun yerine, son 15 yılda çok daha karmaşık bir tablo ortaya çıktı. Boy gibi yüksek oranda kalıtsal olduğu düşünülen özelliklerin bile, bir zamanlar sanıldığı gibi sadece genetikle açıklanamayacak kadar karmaşık olduğu kanıtlandı. Şimdi, büyük ölçekli genetik çalışmalar için yeni yöntemler tabloyu genişletmeye başlıyor. Genlerimizin bizi nasıl şekillendirdiğine ve şekillendirmediğine dair giderek daha fazla bilgi ortaya konuluyor. Büyüdüğünüz yer kişiliğinizi nasıl şekillendirir? Kaynak, Emmanuel Lafront / İnsanlar uzun zamandır, karakterimizin ne ölçüde doğuştan belirlendiği sorusunu yanıtlamaya çalışıyorTarihi soru İnsanlar uzun zamandır, mizacımızın ve yaşamımızın gidişatının ne ölçüde daha doğduğumuzda belirlendiğiyle ilgileniyor. Yine de bireyi oluşturan nispeten istikrarlı düşünce, duygu ve tutum kalıbı olan "kişiliğin" kökenlerini belirlemek zor oldu. "Doğa mı, çevre mi?" sorusu, 1875'te İngiliz bilim insanı Francis Galton tarafından günümüzdeki anlamıyla popüler bir hale getirildi. Fakat yöntemleri ilkeldi ve bilim insanları, DNA'larının %100'ünü paylaşan tek yumurta ikizleri ile sadece %50'sini paylaşan çift yumurta ikizlerinin benzerliklerini karşılaştırmaya 1920'lerde başladı. İkizler üzerindeki çalışmalar o zamandan beri popülerleşti. Günümüzde bilim insanları, kişiliğin beş boyuttan oluştuğu fikri üzerinde birleşmiş durumda. Bunlar açıklık, vicdanlılık, dışa dönüklük, uyumluluk ve nevrotizm, yani duygusal dengesizlik. İkizler üzerindeki birçok çalışmada bu kişilik özelliklerinin genetik olarak aktarılıp aktarılmadığı incelendi. Tek yumurta ikizlerinin paylaştığı ilginç özellikler 2015 yılında 1958 - 2012 arasında yapılan ve yaklaşık 18 bin karmaşık insan özelliğini kapsayan 2 bin 500'den fazla ikiz çalışmasının yapılan kapsamlı bir analizi yapıldı. Sonuç şaşırtıcı değildi: Tek yumurta ikizlerinin genellikle çift yumurta ikizlerinden daha benzer olduğu bulundu. Ancak kişilikleri kesinlikle aynı değil. Çalışma, mizaç veya kişilik tanımları olan 568 özellikte, farklılıkların %47'sinin genetikle açıklanabileceğini buldu. Geri kalan kısmın ise çevresel etkilerden kaynaklandığı sonucuna varıldı. Diğer çalışmalar da bunu destekliyor gibi görünüyor. Kişilik farklılıklarının sadece yaklaşık %40 ila %50'sinin genetik olduğu görülüyor. İkiz çalışmaları hep çok net olmayan bir araştırma alanıydı. Genellikle ikizler ile diğer aile üyeleri arasında farklılıklar temelindeki tahminlere dayanıyor. Ancak 2010 civarında, genetikteki büyük ilerlemeler, kişilik farklılıklarını ölçme alanında çalışan bilim insanlarına heyecan verici yeni yollar açmaya başladı. Beethoven'un saç analizi sanatçının genetik sağlık sorunlarını kanıtladı Kaynak,Emmanuel Lafront / Tek yumurta ikizleri genellikle birbirlerine çift yumurta ikizlerine kıyasla daha çok benzese de kişilikleri kesinlikle aynı değil' Kayıp kalıtım' sorunu İnsan genomu çok karmaşık bir yapıya sahip. Her birinde yaklaşık 20 bin gen bulunan 23 kromozom var. Bunlar daha sonra yaklaşık üç milyar "baz çiftine" (genomdaki en küçük birim) ayrılıyor ve bunlar genellikle belirli bir dizide görülen harf çiftleri olarak kavramsallaştırılıyor. Tüm insanların DNA'larının %99,9'u ortak. Yani genomun sadece %0,1'lik çok küçük bir kısmı farklılıklarımızı belirliyor. Bu, bilim insanlarının incelemesi gereken alanı sınırlamaya yardımcı olsa da yine milyonlarca baz çiftini incelemeyi gerektiriyor. 2000'li yıllarda daha ucuz ve daha kolay erişilebilir genetik veriler elde edilmesine rağmen, farklılıklarımızın kaynağını genomun içinde bulmak, beklenenden çok daha zor oldu. Ancak son 15 yılda, genomu kişilik özellikleriyle ilişkilendirme çalışmaları büyük bir ivme kazandı. Bu yöntemde genomun insanlarda farklılık gösterebilen milyonlarca küçük parçası inceleniyor ve bunlarla farklı kişilik özellikleri arasında bağlantılar bulmaya çalışılıyor. Bu araştırmaların ilk dönemlerinde, kişilikle ilgili DNA varyantlarını tutarlı bir şekilde belirlemek zor oldu. Şimdi bunun bir nedenini anlıyoruz: İnsan özellikleri "poligenik", yani her biri tüm genom boyunca küçük bir etkiye katkı yapan birçok farklı genetik varyasyon var. Kişilik gibi karmaşık özellikler için etkiler de binlerce DNA varyantına yayılabilir. Ancak farklı DNA varyantlarının bir araya getirilmesi durumunda bile, kişilik üzerindeki etkiler beklenenden daha küçük kalıyor. Beş büyük kişilik özelliğinde kalıtımın oynadığı rolün oran konusundaki tahminler şu anda %9 ila %18 arasında değişiyor. Bu oran, ikiz çalışmalarında görülen %40'ın çok altında. Peki, bu iki oran arasındaki "kayıp kalıtım" nasıl açıklanıyor? Belki de bu çalışmalara katılanların sayısını artırıp, araştırmaların tasarımlarını geliştirerek farklı genlerin nasıl etkileşimde bulunduğuna dair bilgimizi ilerletebilir ve daha esaslı genetik etkileri keşfedebiliriz. Oncak Okbay'a göre bugün, ikiz ve genom çapında ilişkilendirme çalışmalarından elde edilen kalıtım etkileri tahminlerini karşılaştırdığımızda, hangisinin doğru olduğunu bilmek zor. "Muhtemelen ikisinin arasında bir yerde" diyor. Peki ya çevre ve yetişme? "Doğanın" eskiden düşündüğümüze kıyasla daha az katkıda bulunduğu gerçekse, kişiliğimizin daha büyük bir kısmını "çevreye" atfetmek cazip gelebilir. Büyüdüğümüz koşullar, bizi çevreleyen insanlar, her bir insanın müstesna geçmişini şekillendiren yaşamdaki olaylar. Fakat çevremizin kişiliğimizi nasıl şekillendirdiğini anlamanın da aynı derecede karmaşık olduğu görülüyor. Çalışmalar kişiliklerin zaman içinde değişebileceğini gösterdiğinden, piyango kazanmanın veya bir bacağınızı kaybetmenin bir dönüşümü tetikleyebileceğini varsayabilirsiniz. Ancak, tek seferlik büyük olayın kim olduğumuz üzerinde küçük bir etkisi olduğu görülüyor. Yetiştirilme tarzımız veya sosyal etkileşimlerimiz gibi faktörler de kişilik farklılıklarının yalnızca küçük bir bölümünü açıklıyor. Çalışmalar birçok kez bu durumu gösterdi. Örneğin evlilik bir insanı biraz daha az açık hale getirebilir veya doğum yapmak dışa dönüklüğü küçük bir miktarda azaltabilirken, aslında tek başına ele alındığında, bu olaylar kim olduğumuzu büyük bir ölçüde belirlemiyor. Kaynak,Emmanuel Lafront / Artık kişilik farklılıklarının çoklu genlerden ve çoklu çevrelerden kaynaklandığını biliyoruz. Yani birçok genetik özellik ve yaşamdaki deneyimleri bir araya gelerek kim olduğumuzu belirliyor Çocukluk döneminde belirli travma türlerine maruz kalmanın, ileriki yaşamda psikopatolojiye ve daha zayıf bilişsel işlevlere yol açabileceği bulundu. Fakat yetişkinlikte yaşanan olumsuzlukların çok daha az önemli olduğu görülüyor. ABD'deki Illinois Üniversitesi'nden psikoloji profesörü Brent Roberts, "Bu araştırma alanındaki en büyük sürpriz şu oldu; yetişkinlikte büyük bir travmatik olay yaşarsanız, büyük bir iz bırakmıyor" diyor. Travma anlatısı yani başımıza gelen kötü şeyler sonucunda kişiliğimizin geliştiği fikri popüler kültürde çok seviliyor ama Roberts "Travma sizi siz yapmaz" diyor. Peki ya amniyotik kesede yüzerken deneyimlediğimiz ilk ortam bizi nasıl etkiliyor? Giderek artan sayıda araştırma, hamilelik sırasında stres yaşayan annelerin doğmamış çocuklarının mizacını etkileyebileceğini söylüyor. Örneğin 2022'de yapılan bir çalışma, stres düzeylerinde daha büyük dalgalanmalar yaşayan annelerin bebeklerinin üç aylıkken daha fazla korku, üzüntü ve sıkıntı sergilediğini buldu. Bunun nedeni henüz net olarak anlaşılamadı ama epigenetik bir mekanizma, yani DNA'nın kendisinden ziyade genlerin aktive olma şekillerinde yaşanan değişiklikler buna yola açıyor olabilir. Ancak genel olarak araştırmacılar, kişilik farklılıklarının çoklu genlerden kaynaklanmasının yanı sıra çoklu çevreden de kaynaklandığı sonucuna vardı. Genom boyunca belirli bir kişilik özelliğini oluşturan birçok DNA varyantı gibi, yaşamdaki deneyimlerimizin her biri küçük bir etki yaratıyor ve bu ikisi araya gelerek daha büyük bir etkiyi oluşturuyor. Genetik ve çevresel etkiler, henüz tam olarak kavrayamadığımız şekillerde de etkileşim halinde. Örneğin, çevre belirli genetik yatkınlıkları etkinleştirebilir veya devre dışı bırakabilir gibi görünüyor. Almanya'daki Bielefeld Üniversitesi psikoloji bölümünde araştırma görevlisi Jana Instinske "Genetik yatkınlık, her ortamda insanların aynı şekilde davrandığı anlamına gelmiyor" diyor. Çıkış yolu bulundu mu? Bunlar inanılmaz derecede karmaşık sorunlar ama en azından genetik cephesinde, bilim insanları son olarak genom çapında ilişkilendirme çalışmalarıyla atılım yaptıklarını söylüyor. Bunun sırrı ise katılımcı sayısını büyük ölçüde artırmak. Son çalışmalarda yüz binlerce hatta milyonlarca insanın genetik verileri aynı anda analiz ediliyor. Okbay "Ancak şimdi yeterince birey ve genotip örneğine sahibiz" diyor: "Bu kadar çok küçük etkiler söz konusuyken, bunları tespit edebilmek için gerçekten çok büyük örneklemlere ihtiyacınız var." Son 10 yılda yapılan çalışmalar, beş büyük kişilik özelliğinin her biriyle ilişkili yüzlerce DNA varyantı ortaya çıkardı. ABD'deki Yale Üniversitesi'nden psikiyatri yardımcı doçenti Daniel Levey, "Şu anda odak noktasının büyük bir kısmı, daha fazla gen keşfedebilmek ve başkalarının daha önce yaptığı araştırmaların üzerine koyabilmek için daha fazla insanın genomunu elde etmek" diyor. Ancak Levey, Avrupa kökenli olmayanlar üzerinde daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulduğunu da ekliyor. "Tek bir gruba odaklanarak gözden kaçırdığımız çok önemli kültürel farklılıklar olacak" diyor. Genetik kodumuzdaki küçük varyasyonların kişilikleri nasıl şekillendirdiğini tam olarak anlamaktan hala çok uzağız. Ancak şimdiden bazı ilginç bulgular ortaya çıkıyor. Örneğin Levey'in çalışması, vücudun stres tepkisinin düzenlenmesiyle ilgili bir gen olan CRHR1 ile sinir sistemi dokularındaki nevrotizm arasında güçlü bir bağlantı olduğunu ortaya koydu. Bu gen daha önce depresyon, anksiyete ve obsesif kompulsif bozukluk gibi psikiyatrik hastalıklarla ilişkilendirilmişti ve bunların hepsi nevrotizmle bağlantılı. Bu kişilik özelliğinin vücudun strese doğal olarak nasıl tepki verdiğiyle yakından bağlantılı olduğu görülüyor. Şu an hakem değerlendirmesinden geçen ve ilgiyle beklenen bir diğer büyük çalışma ise, kişiliğin merkezini prefrontal kortekste (beynin planlama ve karar verme gibi karmaşık işlevlerden sorumlu bölgesi) konumlandıran teorilere kanıt sunuyor. Davranış genetiğinin en çok incelenen alanlarında bile, örneğin şiddet ile "savaşçı geni" arasındaki bağlantılar gibi, birçok bilinmeyen nokta var. Çalışmalar bazı erkek gruplarında, belirli genlerin varlığının ve belirli çevresel risk faktörlerinin (örneğin istismar edilerek yetiştirilme) belirli senaryolarda şiddet potansiyelini artırabileceğini gösteriyor. Fakat sonuçlar kesin olmaktan uzak. Şimdiye kadar, insan davranışını birkaç gene veya yaşamdaki olaylara indirgeme çabaları başarısız oldu. İnsanların çok daha karmaşık olduğu ortaya çıktı. Instinske'ye göre, her şeyden önce insanlık halinin değişkenliği görülüyor. "Belirli bir genetik yatkınlığınız varsa, bu tüm yaşamınız boyunca her zaman belirli bir şekilde davranacağınız anlamına gelmiyor." BBC Türkçe

logo
En son gelişmelerden anında haberdar olmak için 'İZİN VER' butonuna tıklayınız.