Hava Durumu
Türkçe
English
Русский
Français
العربية
Deutsch
Español
日本語
中文

#Prof. Dr. İbrahim Ortaş

bursaarena.com.tr - Prof. Dr. İbrahim Ortaş haberleri, son dakika gelişmeleri, detaylı bilgiler ve tüm gelişmeler, Prof. Dr. İbrahim Ortaş haber sayfasında canlı gelişmelere ulaşabilirsiniz.

Prof. Dr. İBRAHİM ORTAŞ yazdı: "Bedava Yaşıyorduk, Artık Bedava Yaşanacak Ne Kaldı?.." Haber

Prof. Dr. İBRAHİM ORTAŞ yazdı: "Bedava Yaşıyorduk, Artık Bedava Yaşanacak Ne Kaldı?.."

Orhan Veli’nin “Bedava Yaşıyoruz Bedava” şiirini ilk defa üniversiteli yıllarda duymuştum. O dönemlerde üniversite öğrencisi olmanın bir ayrıcalığı entelektüel bir birikim oluşturmak için şiir ve roman okumak, tiyatroya gitmek, sanatsal etkinlikleri izlemekti. Gazete okumak yaygın bir durum. İnternet olmadığı için o dönemde çok okurduk, tartışırdık. Büyüklerimizin ve okuduğumuz kitapların etkisiyle eleştiri yapma geleneği vardı. O dönemde en çok Ahmet Arif, Orhan Veli, Enver Gökçe, yabancılardan Bertolt Brecht ve Pablo Neruda okunurdu. Aylık tiyatroya giderdik. Tiyatroya gittiğimizde rektörümüz, dekanlarımız ve hocalarımızla orada karşılaşırdık. Bizleri hep teşvik eder, ilgi gösterir ve sevgilerini belirtirlerdi. Biz de entelektüel ve önemli simalarla birlikte aynı çatı altında tiyatro izlemekten mutlu olurduk. Adana’da 1990’lı yıllarda ilk defa Müşfik Kenter’in sesinden Orhan Veli’nin “Bedava Yaşıyoruz Bedava” şiiri hepimizi etkilemişti. Şiirin dizelerindeki; "Bedava yaşıyoruz, bedava, Hava bedava, bulut bedava, Dere tepe bedava, Yağmur çamur bedava, Otomobillerin dışı, Sinemaların kapısı, Camekanlar bedava; Peynir ekmek değil ama, Acı su bedava, Kelle fiyatına hürriyet, Esirlik bedava.." sözleriyle, anlam yüklü ve düşündürücü bir anlatımdı. Orhan Veli Kanık şiiri yazarken o dönemin koşullarına yönelik bir eleştiri geliştirmiştir. Sonradan öğrendik ki Orhan Veli, Melih Cevdet ve Oktay Rıfat o dönemde ayrı bir edebî ekol oluşturuyorlardı. Türk edebiyatına önemli katkı sağlamışlar. İnsani Değerler Maddi Değerlerle Ölçülemeyecek Kadar Bedava Orhan Veli'nin bedava yaşamına farklı bir ifadeyi, Fars asılı keman virtüözü Farid Farjad’a atfedilen: “Sevmek, gönül almak, ince düşünmek, güzel konuşmak, halden anlamak, düşeni kaldırmak, ağlayanı güldürmek… Bunlar hep bedava, biliyor musunuz?” ifadesiyle insani değerlerin maddi karşılıkla ölçülemeyecek kadar bedava olduğunu belirtiyor. Aslında, dünyanın artan hayat pahalılığının yarattığı etkiyle yaşanmaz hale geldiğini ve dünyadaki 1 milyar insanın yoksulluk sınırında yaşadığını, gıdaya erişememe durumunda olduğunu anlıyoruz. Ancak insani değerlerin maddi karşılığının bulunmadığının bilinmesi gerekir. Günümüzde bedava yaşanan hava bile parayla, bırakın suyu ve yürünecek yolları. Hepsinden önemlisi, bir insan hakkı olan su içmenin bugün ekmekten daha pahalı olmasıdır. Havaalanlarında, uçaklarda litre fiyatı (5 Euro) 250 TL’ye kadar çıkabilmektedir. Dağların taşlarının çoşkulu akan suları bugün plastik kaplarda bayatlatılarak insanlara yüksek fiyata satılmaktadır. Yine günümüzde en ucuz yerler olan semt pazarlarında bile günlük fiyat artışı yaşanmaktadır. Doğal olarak fiyat artışlarının bir mantığı ve temel dayanağı olmalı. Ölçülen veriler üzerinden bir fiyatın belirlenmesi beklenmektedir. Yaşamın zorluklarını ve fiyatların belirlenmesinde enflasyonun etkisini ele alan TÜİK’in enflasyon açıklamaları eleştiri konusu olmaktadır. Çoğu zaman insanlar kendi hissettikleri hayat pahalılığına bakarak fiyatları belirlemektedirler. Artan hayat pahalılığı, başta işsizlerden öğrencilere, işçilerden memurlara, çiftçilerden emeklilere kadar toplumun geniş kesimlerinin belini iyice bükmenin ötesinde, artık bedava yaşanacak hiçbir şeyin kalmadığını iliklerine kadar hissettirmektedir. Dünyada uzun zamandır dinmeyen enflasyon ateşinin yarattığı eşitsizlik yaşam kalitesini birçok kesim için yaşanmaz duruma getirdi. Şimdilerde artık bedava yaşıyoruz; bedava. “Kelle fiyatına hürriyet, esirlik bedava!” diye haykırmak insanın içinden geliyor. Ancak boğazımıza düğümlenen 'bedava yaşıyoruz' yerine artık “bedava da yaşayamıyoruz” geliyor. Bedava Yaşanacak Ne Kaldı? Şimdi geriye baktığımda, o dönemlerde izlediğimiz sanatsal ve kültürel etkinlikler bize çok şey kazandırmıştır. O dönemin birikimleri bizleri yaşama bağladı ve kendimizi de içinde bulunduğumuz ortamı da tanıma şansımız oldu. İyi ki o dönemin atmosferini soluduk, bedava öğrenme ve öğretme şansına sahip olduk. En azından o dönemin zihnimizde oluşturduğu doğayı ve toplumu anlama yetisi, bugünleri analiz etmeye katkı sunmaktadır. Günümüzde bedava bir şey kaldı mı bilmiyorum. Artık hava, su, ekmek, hatta özgürlük bile bedava değil. Sevgi, gönül almak, tebessüm etmek, insanın insana dostluğu, bilginin, birkaç güzel sözün içtenlikle belirtildiği değerlerin hâlâ bedava kalabildiğini unutmadan; elimizde kalan bu büyük zenginliklerimizin kıymetini bilerek bedava yaşamak gerekir. Elde kalan başta olan dostlarla karşılık beklemeden, içten sevgi temeline dayalı bilgi paylaşmak, internetin ücretsiz sunduğu bilgi kaynaklarından öğrenmek ve bedava duygusuyla beleşe sağlıklı bir gün dilemek. Bugün de sevgimiz bedava olsun.. Adana, 15.08.2026 iortas@cu.edu.tr ..... Yazarın tüm yazıları için tıklayınız

Prof. Dr. İBRAHİM ORTAŞ yazdı: "Küresel Krizlerin Gölgesinde Türkiye Tarımının Petrol Kapanı ve Geleceği" Haber

Prof. Dr. İBRAHİM ORTAŞ yazdı: "Küresel Krizlerin Gölgesinde Türkiye Tarımının Petrol Kapanı ve Geleceği"

İnsanlığın binlerce yıllık tarihinde gıda talebi hep var olmuştur. Ancak Sanayi Devrimi sonrası makineleşmeyle ve bilim ile teknolojinin gelişimiyle nüfus artışı hızla arttı. Dünya nüfusu son 70 yılda 2,7 milyardan 8 milyara çıkarak 3 katına çıktı. Bu durum gıda talebi üzerinde ciddi bir baskı oluştururken, artan girdi kullanımı ve üretim maliyetlerini de doğru orantılı olarak artırmıştır. Ekim ve biçim için ayrı, taşıma için ayrı, satış için ayrı enerji kaynakları gereklidir. Artan enerji gereksinimlerinin büyük bir bölümünün fosil yakıtlardan karşılanması maliyetleri artırmaktadır. 1940'lardan beri tarım verimi, petrokimyasal böcek ilaçları, gübreler ve zamanla gelişen makineleşme sayesinde artmıştır. 1950 ile 1984 yılları arasında tarımda bütün dünyada gelişen Yeşil Devrim döneminden sonra dünya tahıl verimi bir anda %250 arttı. Her 40 yılda katlanan nüfus artışının yarattığı gıda talebi ile teknolojik gelişme ve kullanımına bağlı olarak üretim yöntemlerindeki gelişmeler büyük değişimlere yol açtı. Girdi maliyetleri, teknolojik gelişmelere ve paylaşım ağlarına rağmen, gıda güvencesinin sağlanması hâlen sorunlu bir şekilde devam etmektedir. Hâlâ dünyada 1 milyara yakın yetersiz beslenme sorunu yaşanırken, ülkemizde yüksek gıda fiyatları nedeniyle gıdaya erişim sorunu yaşayan çok sayıda yoksulun olduğu görülmektedir. Tarımda Dışa Bağımlılık ve Gelişmenin Önündeki Yapısal Sorunlar Covid-19 salgını ve ardından ABD-İran savaşından sonra gıda fiyatlarını en çok etkileyen ülkelerin başında Türkiye gelmektedir. Günümüz bölgesel savaşları, çatışma süreci, petrol fiyatları ve döviz kurlarının artışıyla stratejik konumdaki tarımın sürdürülebilirliği doğrudan üretimin amaca uygun ve istenen özelliklerde gerçekleşmesine bağlıdır. Petrol ve ürünlerinde görülen artış, ABD’nin İran’a saldırmasıyla birlikte petrol fiyatlarını yükseltmiş; bu durum doğrudan gübre, ilaç ve enerji temelli toprak işleme maliyetlerini artırmıştır. Gelişmeler, Ukrayna-Rusya savaşıyla başlayan dünyadaki gıda trafiğinde büyük bir azalış ivmesiyle devam ediyor; hâlen de negatif yönde seyrediyor. Tarım sektörünün ana girdilerinden petrol ve ona bağlı diğer girdiler ile canlı hayvan embriyoları ve tohumlar büyük oranda dışa bağımlı; döviz kurlarının değişimiyle tarımsal üretim doğrudan etkileniyor. Günümüzde dijitalleşen çağda, çağdaş tarım teknikleri ve girdileri petrokimyaya ve mekanikleşmeye duyulan gereksinimi artırmıştır. Çağdaş veya sanayileşmiş tarım daima petrole şu dört alanda bağımlıdır; 1- Toprağın işlenmesi, 2- Üretimden softaya ağlara taşınması, 3- Kimyasal gübre ve ilaç üretimi süreci, 4- İleri bilgisayar ve web tabanlı iletişim tekniklerinin kullanımı gibi yoğun enerji kullanan alanlar. Türkiye tarımının sorunu, ağırlıkla birinci derecede üretim girdileri ve maliyetleri, ardından da üretilenin pazar ve sofraya uygun fiyatla ulaştırılması gibi iki geniş alanda bir dizi alt sorunu içermektedir. Yapısal sorunların başında; Terminatör tohum ve diğer gidiler (çoğunlukla ithalat ile sağlanmaktadır) Kimyasal gübre, ilaç ve enerji petrole bağlı (ithalat ile sağlanmaktadır) Mekanizasyon ve ileri dijtital teknoloji (ithalat ile sağlanmaktadır) Girdi Maliyetleri, Aracılar ve Sürdürülebilir Tarımda Yeni Arayışlar İşletme ve işgücü (yerel) gibi girdiler doğrudan üretimin sürdürülebilirliğini belirlemektedir. Ancak üretim için gerekli girdiler, özellikle de kimyasal ve enerji girdileri, doğrudan petrole ve döviz kurlarına bağlıdır. Petrolde doğrudan dışa bağlıdır. Tarımsal üretimin artması, üretim maliyetlerinin artmasına neden olmaktadır. Çiftçilerin çoğunluğunun artan girdi maliyetlerini karşılamada zorlandığı görülmektedir. Ne yazık ki üreticiler ürünlerin gerek üretim gerekse tüketim aşamasındaki fiyatlandırmasında söz sahibi olamamaktadır. Üretici ve çiftçiler üretim araçları ve döviz kurlarının baskısı altında adeta ezilmektedir. Tarımsal planlamada üretim ve fiyat regülasyonunun sağlanması artık kaçınılmaz olup, bunun merkezi olarak arz-talep dengesi kadar toplumun satın alma gücü gibi birçok faktöre de bağlıdır. “Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre 2003 yılında Çiftçi Kayıt Sistemi’nde 2 milyon 700 binden fazla çiftçi vardı. Şimdi bu rakam 2 milyonun altına düştü. 2002 yılında ekim alanları 260 milyon dekarın üzerindeydi. 2018’de 232 milyon dekara geriledi. Çiftçilerin işlediği tarım alanı ise aynı dönemde 164 milyon 960 bin dekardan 148 milyon 792 bin dekara geriledi. Tarım alanlarındaki gerileme ve binlerce çiftçinin tarımdan çekilmesi ülke tarımının geleceği açısından endişe verici. Kaldı ki, Çiftçi Kayıt Sistemi’ne kayıtlı tarım alanı ve çiftçi sayısının bir bölümünün tarımsal desteklerden yararlanmak için kullanıldığı biliniyor. Yani şehirde veya kırsalda yaşayan belli bir kesimin üretim yapmasa bile sisteme kayıt yaparak desteklerden yararlandığı biliniyor. Çiftçi desteklerinin toprağın geliştirilmesine ve ürün kalitesinin sağlanmasına zorunlu kılınmasıyla ekolojinin korunması ve üretimin sürdürülebilirliği sağlanabilir. Ülkemizde tarımın GSYH içindeki payının günden güne düştüğü ve günümüzde %10’dan daha düşük olduğu gerçeği devam etmektedir. 1950’li yıllarda ABD Marshall Yardımları ile desteklenen tarımda mekanizasyonun artırılması, tarımda işgücü ihtiyacının azalmasını ve kırsaldan kente göç olgusunu artırdı. Nüfusun kırsaldan kentlerin varoşlarına göçünün yanında, tarım alanları amaç dışına çıkmakta ve zorunlu tarımsal üretimin etkisi giderek azalmaktadır. GSYH’de 2009=100 kabul edilerek zincirlenmiş hacim olarak (orman ve balıkçılık dahil) tarımın payı: 2011’de 90,473 milyar TL; Oranı: % 7,5 2018’de 108,409 milyar TL; oranı: %6,2. 2019’da 111,934 milyar TL; oranı: %6,4. TL; oran 705,000 milyar TL; oran % 4,4 - %4,5 civarında 2020 şubat çekirdek enflasyon oranı: %13,08; 2025 yılında %34 civarındadır. Bütün bu gelişmeler doğrudan yüksek fiyat artışlarına kadar yansımaktadır. Ancak yüksek fiyat artışları çiftçilerin gelirlerine yansımamaktadır. Çalışmayan neden terleyenden ÇOK KAZANIYOR diyor. Basına yansıyan fotoğraflar bütün gerçeği açık açık ortaya koymaktadır. Aracıların çiftçiden daha fazla kazanması, 'az çalışarak çok kazanma' anlayışını pekiştirmekte ve tarladaki üreticinin çalışma şevkini kırmaktadır. Aracıların çalışandan çok kazandığı ekonomik sistemin kendi kendine zarar verdiği ve üretim düşüşünü tetiklediği belirtiliyor. Gerçek şu ki, tarladan sofraya ürün bir fiyat farkıyla ulaşıyor. Sosyal devlet anlayışında, yönetmeliklerle toplumun temsilcileri tarafından toplum yararına belirlenir. Suyu getirenle testi kıran bir olmaması için çiftçinin kendi köyünde ve tarlasında üreticiliğini sürdürebileceği mutluluk içinde olması gerekir. Türkiye gibi 275 açık gün ekolojisinde her mevsimde güneşin sunduğu bitkisel üretim potansiyeli, tüm canlılar gibi insan da karnının doyurulmasını sağlayan yegâne üreticidir. Üreticinin, çiftçinin ve köylünün milletin efendisi olduğunu unutmayalım. Küresel Krizlerin Gölgesinde Türkiye Tarımı ve Kooperatifleşmenin Önemi Basına da yansıyan bir çiftçi, bizim gibi ekonomisi doğrudan veya dolaylı yoldan tarım ve tarımsal hammaddeye bağımlı bir ülke için artan üretim maliyetlerinin çok yüksek olması hoş bir görüntü değildir. Benzer görüntüler gelişmiş diğer ülkelerde de görülebilir. Ancak o ülkelerde dış alım gücü, yani dövizdeki değişim, çok değişmediği için belirli bir zaman birimi içinde çiftçinin bütçelenme durumu sabitini kısmen koruyabilmektedir. Başta Güney Amerika ülkeleri ve diğer Kuzey Afrika ve Asya ülkeleri bizdeki kadar çok değişmedi. Artan gıda maliyetleri tüketicileri doğrudan birkaç alanda etkiliyor. Üreticilerin ve tüketicilerin ekolojik ürünlere olan talebini artırmak gerekir. Toplumların bu konularda bilinçlendirilmesi gerekiyor. Gelişmeler, başta sağlıklı gıda talebi ve üretim maliyetlerinden kurtulmak için artan oranda çiftçilerin organik tarıma ve diğer sürdürülebilir tarım uygulamalarına olan ilginin artmasının önemli sebeplerindendir. Modern organik tarım yöntemlerini kullanan çiftçiler, verimlerinin geleneksel tarımda fosil yakıtlı suni gübre ve böcek ilacı kullanılmayan yöntemlere kıyasla aynı düzeyde olduğunu belirttiler. Monokültür tarım tekniklerinden petrole dayanan teknoloji sayesinde zarar görmüş olanların yenilenmesi ve yeniden üretilmesi zaman alacaktır. Ancak küçük aile işletmeleri ve hobi düzeyinde ekolojik yaklaşım daha yararlı ve etkili olacaktır. Anayasanın 166. Maddesi ‘Ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmayı, özellikle sanayiin ve tarımın yurt düzeyinde dengeli ve uyumlu biçimde hızla gelişmesini, ülke kaynaklarının döküm ve değerlendirilmesini yaparak verimli şekilde kullanılmasını planlamak, bu amaçla gerekli teşkilatı kurmak devletin görevidir” ifadesiyle çiftçinin desteklenmesi ve örgütlenmesi teşvik edilmektedir. Ancak maalesef ülkemizde geçmişten bu yana "örgütlenme” kelimesiyle ilgili hep temel dayanağı olmayan bir ürkeklik var. Bir araya gelmeye ve kooperatifleşmeye sıcak bakılmadı. 1978-1980 döneminde babam köyümüzün kooperatif yöneticisiydi. Köylülere o dönemde zor bulunan mazot, yağ ve bazı gıdaları temin ediyorlardı. Bölgede bir salça fabrikası için çevre köylüler ve Almanya’dan gelen gurbetçilerle görüşülüyordu. 12 Eylül sonrası ilk kapatılan kooperatifler oldu. O zaman kooperatiflerin neden kapatıldığını anlamamıştık. Sonra, özellikle de Avrupa’da çiftçilerin güçlü olmasının altında kooperatifçiliğin yattığını anladık. Avrupa'nın gelişmiş ülkelerinde kooperatifler aracılığıyla çiftçiler güçlenmiş ve fiyat belirleme üzerinden etkili olmuşlardır. Maalesef ülkemiz başta tarım olmak üzere birçok üretim kolunda ciddi sorunlar yaşıyor. Yeni bir çıkış kaçınılmaz. Bütünlüklü olarak gıda güvencesini her yönüyle güvenceye kavuşturmak için tarımsal üretimin yeniden ülkenin dinamosu haline getirilmesi ihtiyacı doğmuştur. Petrole bağımlı tarımda, ekolojiye dayalı kısalığın desteklendiği, kooperatifçiliğin yaygınlaştığı ve planlı üretime dayalı bir tarım anlayışının mutlaka ve benimsenmesi gerekir. Mevlana’nın dediği gibi: "Dün dünden kaldı cancağızım, yeni bir şey söylemek gerekir." Yeni bir şeyin söylenmesi gerekir. Umarım yeni şey, köylünün, çiftçinin, üreticinin ve dijital tarım çağının ziraat mühendislerinin bilgisi, tecrübesi ve nasırlı elleriyle sağlanır! Özet olarak, Sanayi Devrimi ve Yeşil Devrim sonrası hızla artan dünya nüfusu gıda talebinde devasa bir artışa yol açmıştır. Modern tarım, toprağın işlenmesinden gübreye, ilaçtan taşımacılığa kadar petrokimya ürünlerine ve dövize doğrudan bağımlı hale gelmiştir. Küresel çatışmalar, pandemi süreci, döviz kurlarındaki dalgalanmalar ve petrol fiyatlarındaki artışlar tarımsal girdi maliyetlerini tırmandırarak gıda güvenliğini ciddi şekilde tehdit etmektedir. Türkiye’de de girdi maliyetlerinin yüksekliği ekim alanlarının daralmasına ve Çiftçi Kayıt Sistemi’ne bağlı üretici sayısının hızla düşmesine yol açmaktadır. Çiftçi örgütlenmesi yok; tarımın GSYH içindeki etkisi azalıyor. Mülkiyet yasasından kaynaklanan küçük parçalı araziler üzerinden geçim sağlanamadığı için vatandaşlar üretim yapmaktan kaçınmıştır. Vatandaşlar kırsaldan kentlere akın etmiş ve adeta köylüler tarım topraklarını terk etmişlerdir. Bu defa kent varoşlarında işsizlik ve gıdaya erişim sorunu yaşanıyor. Tarladan sofraya uzanan tedarik zincirindeki aracılar üreticiden çok kazanmakta; bu durum, çiftçinin üretim motivasyonunu bozmaktadır. Tarımın millî gelirdeki payı giderek azalırken, sorunların çözümü için Anayasa’nın öngördüğü planlama, güçlü kooperatifleşme ve çiftçiyi destekleyici kamu politikaları kaçınılmazdır. Üretim ve tüketim dengesini koruyabilmek, girdi maliyetlerinin baskısından kurtulmak ve ekolojik dengeyi korumak için küçük aile işletmelerini destekleyen organik tarım ve sürdürülebilir yeni modellerin hayata geçirilmesi gerekmektedir. 23 Temmuz 2026, Adana iortas@cu.edu.tr ..... Yazarın tüm yazıları için tıklayınız

Prof. Dr. İBRAHİM ORTAŞ yazdı: "Bilimde Emeklilik Olur mu? Yetişmiş İnsan Gücü, Akademi ve 67 Yaş Emeklilik Sınırının Yenide Güncellenmesi" Haber

Prof. Dr. İBRAHİM ORTAŞ yazdı: "Bilimde Emeklilik Olur mu? Yetişmiş İnsan Gücü, Akademi ve 67 Yaş Emeklilik Sınırının Yenide Güncellenmesi"

Emeklilik Nedir, Ne Zaman Başladı? Arapçada takaüt kelimesine denk gelen emeklilik kavramı, belirli bir yaşa erişildiğinde, o zamana kadar öngörülen çalışma süresi içinde ödenen primleri tamamladıktan sonra aktif çalışma hayatından çekilerek düzenli bir gelir (emekli maaşı) almaya hak kazandıkları sosyal bir statüdür. Latince anlamı 'hizmetini tamamlamış, hak etmiş' olan bu kavram, kişilerin aktif çalışma hayatından çekilseler bile hak ettikleri unvanı kullanmaya devam ederek topluma eşsiz katkılar sunmalarını ifade eder. Doğada olmayan ancak insana özgü emeklilik, geçen yüzyılda Sanayi Devrimi sonrası başlayan yeni çalışma ve iş tutma niteliği nedeniyle, zorunlu olarak bir süre sonra aktif yaşamdan daha pasif bir yaşama geçişe neden oldu. İlk defa 1889 yılında Almanya Şansölyesi Bismarck, dönemin gelişen sosyalist hareketlerinin yükselişini engellemek ve işçilerin devlete olan sadakatini artırmak amacıyla, çalışanlara 70 yaşından itibaren emeklilik hakkı tanıdı. Doğal olarak o zaman 70 yaşına erişmek çok az insan için mümkün oluyordu. Bunun sonucu olarak 1916 yılında emeklilik yaşı 65'e düşürülmüş. Ülkemizde emeklilik konusu doğal olarak Osmanlı'daki askerî tekaüt sandığı ile başlamış; 1683 sayılı Askerî ve Mülkî Tekaüt Kanunu'nun kabulüyle devam etmiş; 1949 tarihli 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu kabul edilmiş ve 1 Ocak 1950 tarihinden günümüze emeklilik işlemleri yürütülmektedir. Bilim İnsanlarında Emeklik Yaş Sınırı Ve Üniversitelerin Bilim Ve Eğitim Niteliğinin Korunması Sonrasında dünyada tıp alanındaki gelişmeler, sağlık hizmetlerinin artması ve gıda üretiminin artmasıyla birlikte gıda kalitesi de yükseldi; bu durum yaşam süresinin uzamasına da yol açtı. Günümüzde ortalama yaşam süresi gelişmiş ülkelerde 80-90 yaş ve üzerinde, Afrika’da 55 yıl, Asya ve diğer ülkelerde ise ortalama 70 yaşa kadar uzamıştır. Günümüzde emeklilik, sosyal ve ekonomik boyutlarıyla devletlerin en ciddi sorunlarının başında gelmektedir. Her ne kadar çalışanların maaşlarından kesilen primler emeklilikte yaşamını sağlamak için ödeniyorsa da, maaşların ödenmesi ve diğer sosyal haklar ülkelerin ekonomileri üzerinde ciddi bir etki yaratmaktadır. Başta iş çevreleri ve milyonları istihdam eden devlet gibi yapılar erken emekliliği genelde pek istemezler. Çoğu insan, 2000’li yıllar öncesinde 38-40 yaş civarında, belirli gün prim ödenerek emekli olmuş milyonlar, çalıştıklarının 2 katı kadar sürede emeklilik maaşı alan, sağlıklı insanlara pasif olarak evlerde, kahve köşelerinde oturan duruma getirildiler. Son Erken Emeklilik Yasası her ne kadar bütün partilerin isteğiyle geçmiş olsa da, birçok yönden yanlış; başta kişilere zarar veren bir durum olarak ileride de çok tartışılacak bir siyasi karar olarak anılacaktır. Ülkelerin artan yaşam standartlarına bağlı olarak uzun yaşam süresi, nitelikli işgücünün korunmasını da gündeme getirmektedir. Bu bağlamda, sanayinin anavatanı Almanya'nın Başbakanı Friedrich Merz, emeklilik yaşının 2090'lı yılların başına kadar kademeli olarak yaklaşık 70'e çıkarılacağını; bunun da uzman komisyonunun görüşleri çerçevesinde, yaşam süresinin uzamasıyla açıklanacağını belirtiyor. Artan sanayileşme, kamunun büyümesiyle zaman içinde emekli sayısının artması ve artan talepler, emeklilik sorunu siyasetinde doğal olarak en çok konuşulan konu haline gelmiştir. Zaman içinde siyaset, elinde bilimsel, sağlık, sosyal ve ekonomik veriler olmadan ve var olanları da yeterince dikkate almadan, seçmene şirin görünmek adına emeklilik koşullarını yaş sınırından çıkarıp yalnızca belirli bir prim gün sayısına indirgemiştir. Çoğu ülkede emeklilik bir şekilde yaşam güvencesi sağlamak için zengin-fakir fark etmeksizin öncelikle önemsenmektedir. Ancak diğer taraftan, ülkeler ve toplumlar belirli alanlarda ihtiyaç duyulan nitelikli insan gücünü ayrı ayrı değerlendirmektedir. Bu mesleklerin başında bilim insanları, akademisyenler, doktorlar ve uzmanlık gerektiren stratejik konumdaki alanlarda çalışan kişiler gelmektedir. Sigorta ve yaşam güvencesi bir yana, bir yaşam biçimi olan bilim insanının zorunlu sağlık nedenleri dışında emeklilik yapması, işin doğası gereği, mümkün değildir. Gerçek anlamda kendini bilmeye adamışları isterseniz de ruhen emekli edemezsiniz. Bu bağlamda, dünyada da uzun bir sürece yayılan zorlu eğitim-araştırma süreçlerinden geçerek yetişen bu değerli insanların yaptıkları işin niteliği gereği sistem dışına itilmesinin (emekli edilmesinin) ülkeye, topluma ve kişiye hiçbir faydası olmayacaktır. Emeklilik kanunu çıktığında erkeklerde 47, kadınlarda 50 yaş olan ortalama ömür bugün erkeklerde 78, kadınlarda 80 yaş civarındadır. Mevcut durumda, yakın geçmişte emekli olmuş 67 yaşın üzerindeki çoğu akademisyenin hâlen fiziki ve mental durumları ile kazandıkları bilgi birikimi ve yetenekleriyle en verimli çağlarında oldukları görülmektedir. Nitelikli İnsanın Amacı Emeklilik mi, Yoksa İnsanlığa ve Doğanın Anlaşılmasına Katkı Sağlamak mı? İnsanın amacı yalnız birey olarak yaşamak değil; aynı zamanda içinde bulunduğu toplumu ve doğayı anlamak, analiz etmek, öğrendiklerinden edindiği bilgileri kullanarak insan ve doğa yaşamını kolaylaştırmak, topluma ve çevresine hizmet etmek ekseninde yararlı bir insan olmaktır. Bu bağlamda emeklilik bir amaç değil, belli bir yaştan sonra yaşamın devamı için bir güvencedir. Bu güvence sağlıklı gelişmiş toplumlar için çok sorun olmuyor. Bizim gibi toplumlarda, başta sağlık hizmetleri olmak üzere, olası yaşlılıkta yaşamını sürdürmek için asgari bir gelir bulunması bakımından bu durum gerekli ve önemlidir. Ancak yaşam piramidinin birçok aşamasını geçmiş, akademik dünyada yer almış insanlar için emeklilik, ülkesine, topluma, hatta tüm insanlığa hizmet etmekten el çekilmek anlamına gelir. Bu bağlamda emeklilik yaşının uzatılması gibi kritik bir değişiklik hem akademi dünyası hem de ülkemizin bilim-teknoloji ve doğrudan sosyal ekosistemi için çok önemsenmelidir. Dünyanın birçok ülkesinde, özellikle bilimsel araştırmaların yoğun olarak yapıldığı üniversitelerde, emeritus profesör kadrosunda emekli olmuş ancak akademik çalışmalarını sürdürenlerin bilgi birikimi ve tecrübesiyle kuruma büyük katkı sağladıkları hepimizin malumudur. İşi bilgi üretmek olan deneyimli insanların emekli edilmesiyle 67’sinden sonra edindikleri bilgi ve deneyim ne olacak; âtıl mı kalacak? Ülkemizde hâlâ öğretim elemanları için 67 olan yaş sınırının korunmuş olması, bu konunun yeterince anlaşılmadığını gösteriyor. Toplumunun taşıyıcı kolonu niteliğindeki bilim ve bilgi üreten, nitelikli sanayide iş gören insanların varlığı çoğu ülkede ancak %1, gelişmiş ülkelerde ise %2-4 düzeyindedir. Bu insanlar o toplumun dinamosu, taşıyıcısı ve yönlendiricisi. Almanya’nın ve Japonya’nın II. Dünya Savaşı sonrası yeniden toparlanması, sahip oldukları yetişmiş insan sermayesi sayesinde sağlandı. Nitelikli insanına sahip çıkan toplumlar gelişmiştir. Bilgi birikimleri ve soyut ve analitik düşünme becerileri gelişmiş insan kaynağı, işin doğası gereği gelişmiş ülkelerde kolay emekli edilmez. Onlardan bir şekilde yararlanma yolları aranmalıdır. Onlar en değerli beşerî sermaye olarak ayrı tutulur, onlara değer verilir ve bilgi, görgü, beceri ve irfanlarından yararlanılır. Bunun farkında olmayanlar, kendi kaynaklarıyla yetiştirdikleri nitelikli iş gücünü korumadan beyin göçüne uğratırlar. Çin, son dönemde binlerce nitelikli iş insanını ülkesine geri kazandırarak hızla gelişti. Emeklilerden de Yararlanmak Gerekir J. Bergman’ın kaleminden bir İskoçya atasözü: "Yaşlanmak bir dağa tırmanmak gibidir. Çıktıkça yorgunluğunuz artar, nefesiniz daralır ama görüş alanınız genişler.” Uzun süredir birikim yapan, aktif olarak çalışan, üreten, bilim dışında çıkar ilişkileri içinde olmayan deneyimli bilim insanlarının emeklilik sonrasında da nazikçe davet edilerek birikimlerini toplum için kullanmalarını istemek kadar tabii bir şey olur mu? Temel ve mühendislik bilimlerinin ürettiği teknolojinin yanı sıra, tarih, felsefe, edebiyat ve sanat alanlarında çalışanların emekli olması bir bilgi kıyımıdır. Harran Ovası'nı, bölgenin buğday tarihini ve ıslahını bilen bir bilim insanı emekli edilir mi? YÖK Emeklilik Yaşının Değiştirilmesi Konusunu Önemsemektedir Türkiye gibi ülkelerde akademik kadroların çok zor yetişmesi ve beyin göçü nedeniyle çok erken dönemlerde potansiyel nitelikteki kişilerin yurt dışında gelecek arayışı, nitelikli bilim insanlarının ve öğretim üyelerinin emeklilik yaşının düzenlenmesini kaçınılmaz kılmaktadır. Bu konuda basına yansıyan YÖK Başkanı Sayın Prof. Dr. Erol Özvar’ın öğretim üyelerinin zorunlu emeklilik yaşının 67’den 72’ye, sözleşmeli olanlar için ise 75’e kadar yükseltilebileceğine dair açıklaması, Türkiye’nin akademik insan kaynağı politikalarında uzun erimli bir planlama olarak algılandı. Bu düzenleme, yalnızca kıdemli akademisyenlerin sistem içinde tutulması bakımından değil, bilimsel üretkenliğin sürdürülebilirliği ve kurumsal hafızanın korunması bakımından da önemlidir. Öğretim elemanlarının 67 olan emeklilik yaş sınırının, en azından 72’ye kadar çıkarılması ile • Ar-Ge ve inovasyon süreçleri ivme kazanabilir. • Lisansüstü eğitimin kalitesi artabilir. • Uluslararası yayın ve patent üretkenliği artabilir. • Üniversite-sanayi iş birliğinde mentorluk kapasitesini artırabilir. Dolayısıyla konu yalnızca akademik bir mesele değil, Türkiye’nin kalkınma stratejilerinin merkezinde yer alan bir bilim-teknoloji politikasıdır. Akademi İçin Tarihi Fırsat Penceresi Yaratmak Türkiye'nin ihtiyaç duyduğu doktora ve yüksek lisans tez danışmanlığı, laboratuvar yönetimi, araştırma projeleri ve kurumsal rehberlik alanlarında deneyimi olan kadroların objektif olarak belirlenip ülkenin yüksek menfaatleri doğrultusunda korunması gerekir. Türkiye yükseköğretim politikalarında önemli bir dönemece girmiş bulunuyor. Zorunlu emeklilik yaşının yükseltilmesiyle: • Kıdemli bilim insanları yeniden sistemde kalarak bilimsel ve eğitime katkısı sağlanır, • Halen zindeliği olan, üreten insanların üretim ve bilim alanında toplum yararına katkıları sağlanır. • Ülkenin üniversitelerinin eğitim kalitesi ve araştırma gücü artar. • Uluslararası rekabetçilikte bilinen önemli kadrolar aracılığıyla pozitif bir ivme yakalanacaktır. Bu açıdan söz konusu yaş düzenlemesi, yalnızca bir emeklilik yaş değişikliği değil; Türkiye’nin akademik geleceğini şekillendirecek stratejik bir reformdur. Ülkelerde Üniversite Öğretim Üyelerinin Emeklilik Yaş Sınırı Nedir? Üniversitelerin öğretim üyelerinin emeklilik yaş sınırları, genel kamu çalışanlarının emeklilik yaş sınırlarından farklılık gösterebilmektedir. Birçok ülkede akademik birikimin korunması amacıyla bu yaş sınırı esnek tutulur ya da daha yüksektir. Bazı ülkelerde, başta Rusya olmak üzere, bilim insanlarında emeklilik durumu yoktur. Bazı ülkelerde emeklilik yaşına rağmen, sağlıkları elverdiğince bilim insanları “Emeritus Profesörlük” ile yasal olarak emekli olmuş; ancak bilimsel birikim ve deneyim, uluslararası çalışmaları ve saygınlığı nedeniyle üniversiteleriyle olan ilişkisini tamamen koparmadan akademik faaliyetlerine devam edebilmektedir. Başta proje ve fon yönetimi, yüksek lisansüstü danışmanlık ve seçmeli dersler vermesi gibi çalışmalar yapabilmektedir. İngiltere'de akademisyenler için yasal olarak belirlenmiş zorunlu bir emeklilik yaşı yok gibi. Oxford ve Cambridge gibi üniversitelerde gençlere yer açmak için 69 yaş sınırı belirlenmiş. Dünya genelinde ve Türkiye'de, öğretim üyelerinin emeklilik yaş haddi olan 67 yaşın ardından üniversitelere bağlı olarak 72 yaşına kadar sözleşmeli olarak çalışmaya devam ettikleri görülmektedir. Vakıf üniversitelerinde sözleşme şartlarına bağlı olarak çalışmaktadırlar. Dünyada Değişik Ülkelerdeki Emeklilik Yaş Durumu Emeklilik yaşının uzatılması herkese mi? Yoksa niteliği ve ihtiyaç duyulan alanlar için mi olmalıdır? Kamuoyunda akademik kadroların üretkenliği konusunda üniversite içinde ve dışında bir hayli tartışma bulunmaktadır. Maalesef ülkemizin yükseköğretimi konusunda kendi çalışma disiplini ve izleme mekanizması olmadığı için, amacı yalnızca profesör olmak olan ve sonrasında “ununu eleyip, eleğini asan” çok sayıda kadro güvencesindeki akademik kadronun yarardan çok yanlış örnek olduğu sıkça tartışıldı. Bugün üniversiteye araştırma görevlisi olarak giren bir akademisyenin amacının yayın yaparak profesörlük kadrosunu almak olduğu, yaşanan örnekler ve akademik verilerin zaman içindeki değişimleriyle belirlenmektedir. Diğer bir ifadeyle, salt akademik kadroları aşmak için yayın yapmak bir yayın fetişizmdir ve bu anlayıştan bilime bir yarar gelmediği gibi ciddi zararlar da doğmuştur. Ne yazık ki YÖK’le birlikte akademik kültür ve değerlerin yerine, daha çok ABD tarzı: şirketleşme, özel hizmet, ek ders, ölçülebilir nitelikte olmayan performans gibi daha çok paraya yönelik uygulamalar akademik yaşama ciddi zarar vermiştir. Ancak akademisyenliğin temelde bir iş kapısından öteye, bir yaşam biçimi ve bilime adanmışlık olduğu; buna bağlı olarak amacının bilim yaparak bilgi üreterek bilgiyi topluma yaymak olduğu genel bir kabuldür. Ne yazık ki dünyada ve özellikle az gelişmiş ülkelerde, gelişmekte olan ülkemizde de bugün birçok akademik atamada yaşanan nepotizm, kayırmacılık ve liyakatsizlikler sonucu birimlerde başlayan tartışmalar, kavgalar ve mahkemelere düşen çok sayıda hoş olmayan olaya neden olmuştur. Bu bağlamda, birikimi olan ve üniversiteyi bilen insanların örnek tutumu, çalışkanlığı ve çıkardan öteye toplumun ve doğanın yararına çalışan insanların varlığı daha da önem kazanmaktadır. Aslında akademisyenlik, doğası gereği mesai kavramı barındırmayan ve kendi disiplinini kendisi yaratan bir meslektir. Ancak ne yazık ki yetersiz altyapı ve sosyoekonomik koşullar günümüzde birçok bilim insanının isteksiz ve moralsiz çalışmasına neden olmaktadır. Keşke arzu edilen, mesai kavramı olmayan, aklı fikri bilim ve araştırmada olan emeklilik değil, daha fazla hizmet etme imkânı sağlanmış olsaydı. Nitelikli bilim insanları emeklilik ve sonrasındaki süreçte uzun süre sistemde nasıl tutulur? Bu bağlamda, kamuoyunda bu konuda aldığım dönütler seçiciliğin sağlanmasından yana. Düzenleme ile üniversitelerin insan kaynağı planlaması daha esnek, sürdürülebilir ve güncel hale getirilerek, gerekirse son beş-on yıllık performanslarına göre belirli bir ölçekte olanlara ABD ve Avrupa'daki gibi özel kadrolar veya yeniden ordinaryüs profesörlük verilebilir. Çok zor olmakla birlikte, dünyada benzeri olan “Emeritus Profesörlük” sistemindeki gibi yönetim işlerine girmeyen ancak akademik ve bilimsel çalışmalarının sürdürülmesine evrensel ölçekte ölçülebilir ve yoruma açık olmayan çıktılar üzerinden son 3-5 yıllık (SCI yayını, H-indeksi, atıflar, projeler, uluslararası ilişkiler, danışmanlıklar, diğer sosyal bilimler, kitap yayımlanması, editörlükler, sanat alanlarında sergiler ve diğer nitelikli eser sunumları) gibi çıktılara bakılarak sağlanabilir. Bu boyutuyla düzenleme, yalnızca yaş sınırının teknik olarak değiştirilmesinden ibaret kalmayıp, ülkenin nitelikli insan kaynağını ülkenin yararına kullanmayı da kapsamalıdır. Dünya genelinde bir profesörün emeklilikten sonra çalışmaya devam etmesi kişisel bir "hak" değil; tamamen bilimsel ve eğitim amaçlı kurumsal ihtiyaca bağlı olarak, akademisyenin güncel araştırma, üretim ve eğitim yetkinlik kapasitesine bağlı objektif komisyonlarca her yıl talepleri, akademik seçiciliğe bağlı olarak, değerlendirilir. Konu bir bütün olarak ele alındığında, birçok insanın erken emeklilik talebinden çok, isteğiyle bilgi birikimini ve deneyimlerini gönüllü olarak ülke hizmetinde kullanmayı benimseyen donanımlı insanların dünyadaki örnekleri de dikkate alınarak yetişmiş insan gücünden ne şekilde yararlanılır? Bu bağlamda, kimsenin yönlendirmesine ihtiyaç duymayan, iç disiplini olan, özveriyle çalışacak ve üretime katkıda bulunacak kişilere engel değil; tam tersine, onları onurlandırarak hizmetleri ve paylaşımları için müteşekkir olunmalıdır. Bilimsel olarak epey kan kaybetmiş durumun yeniden restore edilmesi için Türkiye'nin bilimsel kapasitesini doğrudan ilgilendiren stratejik bir yükseköğretim politikasının siyaseten bağımsız ve partiler üstü bir yaklaşımla ele alınması kaçınılmaz. Ortalama ömrün 80 yıl olduğu günümüzde, çoğu akademisyen için 67 yaş emeklilik için çok erken bir yaş sınırı olup, objektif ölçülebilir veriler üzerinden yeniden yetişmiş insan gücünden yararlanılması düzenlemesi yarar sağlayacaktır. 14 Temmuz 2026, Adana iortas@cu.edu.tr, https://ibrahimortas.com.tr ..... Yazarın tüm yazıları için tıklayınız

Prof. Dr. İBRAHİM ORTAŞ yazdı: "Bilimsel Bilgilerin Tartışılacağı Yer Adliye Koridorları Değil, Bilimsel Kuruluşlar Olmalıdır" Haber

Prof. Dr. İBRAHİM ORTAŞ yazdı: "Bilimsel Bilgilerin Tartışılacağı Yer Adliye Koridorları Değil, Bilimsel Kuruluşlar Olmalıdır"

Bilim insanlarının toplum sağlığını ilgilendiren konularda kamuoyunu bilgilendirme sorumluluğu vardır. Ne yazık ki, Dr. Bülent Şık’ın Covid-19 sürecinde önerilen bal, çay ve benzeri gıda takviyelerinin etkileri abartılarak aşıların önüne geçilmesinin ciddi bir halk sağlığı sorunu oluşturacağı uyarısında bulunması, adli şikâyet konusu yapılmış ve mahkeme tarafından maddi tazminata mahkûm edilmiştir. Bilimsel bir bilginin doğruluğunun sınanacağı yer, adliye koridorlarında değil, yine bilimin kendi içinde tartışılacağı bilimsel platformlar olmalıdır. Üniversitelerin ve meslek örgütlerinin bilimsel özgürlükten yana tavır almaları bu bağlamda önemlidir Bilimsel Bilginin Mahkemelerde Yargılanmasıyla Bilgi Kontrol Altına Alınarak Toplum Sağlığına Müdahale Edilmiş Olur Bilimin görevleri arasında toplumu aydınlatmak da yer almaktadır. Bilim insanları, birer gözlemci olarak gördükleri sorunları her yönüyle gözlemlemekte, incelemekte, titizlikle analiz etmekte ve test etmekte, birtakım sonuçlara ulaşmakta ve elde ettikleri bulguları diğer bilim insanlarıyla paylaşmaktadır. Aynı zamanda toplumu ilgilendiren bir sorun gördüklerinde bunu gündeme taşımaları, gerekli durumlarda kamuoyunu uyarmaları da bilim insanlarının temel ve doğal görevleri arasında yer almaktadır. Bu durum, üniversitelilerin bilimsel ve etik sorumluluklarının bir parçası olarak değerlendirilmelidir. Bilimsel Bilgiye Dayanmayan Öneriler Ciddi Sorun Oluşturabilir Gıda bilimcisi Dr. Bülent Şık’ın çocuk sağlığı, gıda güvenliği ve halk sağlığı konusunda yaptığı ihtiyat çağrıları nedeniyle özel şirketler tarafından dava edildiği görülmektedir. Covid-19 salgınının ilk dönemlerinde, henüz ilaç ve aşıların bulunmadığı süreçte, bal, propolis, bitki çayları ve benzeri ürünler bilimsel karşılığı yeterince ortaya konulmaksızın önerilmiştir. Büyük bir ticari sektör haline gelmiş olan takviye (saplament) gıdalarının da gereğinden fazla abartılıp istismar edilerek aşıların önüne geçirilmek istenmesinin, gerçeklikten uzak, ticari kaygılarla yapıldığını ve sonuçta halk sağlığını ciddi tehdit ettiğini de not etmek gerekir. Ölümlerin hızla arttığı ve ciddi bir çaresizlik ortamının oluştuğu bu süreçte, başta Sağlık Bakanlığı olmak üzere ilgili bilim insanlarının toplumu sağlık konularında uyarması görevlerinin doğal bir gereğidir. Söz konusu ürünlerin kontrolsüz tüketiminin halk sağlığı açısından risk yaratabileceği yönünde uyarılarda bulunan konu uzmanı Dr. Bülent Şık, söz konusu ürünleri satan marka sahibi şirket tarafından dava edilmiştir. “Polen Davası” olarak anılan süreçte, İstanbul Anadolu 2. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi tarafından Dr. Şık hakkında 50 bin TL maddi ve 1 TL manevi tazminata hükmedildiği belirtilmiştir. Oysa konu doğrudan halk sağlığını ilgilendirmekte olup, kamuoyunun bilgilendirilmesi açık bir kamu yararı taşımaktadır. Nitekim pandemi sürecinde, 2020-2021 yıllarında Dr. Şık’ın Türk Tabipleri Birliği’nin (TTB) pandemi kurulunda görev aldığı ve kamusal bir sorumluluk üstlendiği bilinmektedir. Bilimsel Bilgi Mahkeme Kararları İle Kontrol Edilemez Ne yazık ki bilimsel tartışmaların mahkeme salonlarına taşınarak susturulmaya çalışıldığına tanık oluyoruz. Dr. Şık, dava sonrasında yaptığı açıklamada: “Eğer bir ürün sağlık açısından, özellikle çocuklar, karaciğer hastaları ve yaşlılar gibi hassas gruplar için zarar doğurma ihtimali taşıyorsa, bunu bilmek tüketicilerin en doğal hakkıdır. Bu karar, halk sağlığının cezalandırılması anlamına geliyor.” ifadelerini kullanmıştır. Bilim çevreleri tarafından kabul edilmemesi gereken bu dava hakkında Prof. Dr. Cem Terzi de sosyal medya paylaşımında: “Bir ülkede şirketlerin ticari itibarı, çocukların sağlığından daha fazla korunuyorsa, orada yalnızca hukuk değil, ahlak da çökmüş demektir.” değerlendirmesinde bulunmuştur. Dr. Bülent Şık’ın görüşleri bilimsel açıdan tartışılabilir ve eleştirilebilir; karşı argümanlar mevcut ise bunlar da makale, kitap ve diğer bilimsel iletişim araçları aracılığıyla kamuoyuna açık biçimde sunulabilirdi. Bilimsel yöntem olarak bilinen en güvenilir bilgi edinme işleyişi, gözlem, araştırma ve teste dayanan bir yaklaşımdır; bu yaklaşım işin esasıdır. Dava kararı sonrası sosyal medyada, bu tür konularda “para cezası, tazminat, içerik kaldırma ve hukuki baskı” yöntemlerinin uygulanmasının zamanla hiçbir bilim insanının konuşamamasına yol açacağını ifade etmektedir. Gerçekten de genetiği değiştirilmiş ürünler, çevre kirliliği ve benzeri birçok konuda bilim insanları sorunları toplumdan önce görmektedir ve gerekli uyarılarda bulunmaktadır. İşin doğrusu da budur. Bu bağlamda basından bilgiler: Kocaeli Üniversitesi’nde halk sağlığı öğretim üyesi Prof. Dr. Onur Hamzaoğlu, Kocaeli’ndeki sanayi bölgelerinde oluşan ağır metal kirliliğinin bebeklerin ve hamilelerin sağlığına zarar verdiğini ifade etmesinin ardından benzer şekilde mahkemelik olmuştur. Benzer şekilde, Mersin Limanı’nda ele geçirilen pirinçlerin GDO’lu olup olmadığının araştırılması için görevlendirilen İTÜ Moleküler Biyoloji-Biyoteknoloji ve Genetik Bölümü öğretim üyesi, ithal edilen genetiği değiştirilmiş pirinçlerin ülkeye giriş öncesinde iki GDO ırkının birden olduğunun tespitinin ardından, bilim insanı baskılarının sonucu olarak görevinden ne yazık ki el çektirilmiştir. Bu tür uygun olmayan yöntemlerle bilimin ilgi alanına giren etik konular var-yok denmekle değiştirilemez, adliye koridorlarına taşınamaz. Bilimin konularının mahkemeler aracılığıyla bastırılması, çevre kirliliğini ortadan kaldırmamaktadır ve mevcut insan sağlığı tehditlerini de ortadan kaldırmamaktadır. Aksine, sorunların üzerinin örtülmesine yol açarak ileride telafisi mümkün olmayan daha ağır sorunlara neden olabilir. Günümüzde dünyanın birçok bölgesi çevre kirliliği nedeniyle yaşanamaz hale gelmiştir. Toprak, su ve hava kirlenmiş; toplum sağlığı ciddi biçimde zarar görmüştür. Yapılan binlerce analiz, toprak kalitesinin düştüğünü ve toprağın işlevlerini yerine getiremez hâle geldiğini ortaya koymaktadır. Su kaynaklarının kirlenmesi nedeniyle artık insanlar, geçmişte olduğu gibi, doğal su kaynaklarından gönül rahatlığıyla su içememektedir. Bunun yerine, ciddi sağlık riskleri barındıran plastik şişelerde ve güneş altında beklemiş sular tüketilmektedir. Hava kalitesinin düşmesi, solunum problemlerini artırmaktadır. Tüm bunların sonucunda kanser olguları her geçen gün artmakta, toplumun hem beden hem de ruh sağlığı ciddi şekilde bozulmaktadır. Bilimsel Konular Bilim Kuruluşlarının Kendi Etik İlkeleri İçinde Değerlendirilmelidir Firmalar zarar gördükleri gerekçesiyle dava açabilir. Ancak zarar gördükleri iddia edilen bilginin doğrulanmasının sorgulanacağı yer yine bilim kuruluşları olmalıdır. Şunu da not edelim ki bilimin gerçekleri ortaya çıkararak genelin çıkarlarını koruma gibi bir hakkı ve görevi vardır. Bir bilim insanının kimseden izin almadan araştırma yapma hakkı doğal bir görevidir. Varsa bunun sınırları, bu mahkeme koridorlarında değil, bilimin kendi içindeki kontrol mekanizmalarında, yani etik kurullarında belirlenir. Bir bilim insanının yanlışı varsa, bu yanlış araştırma bulguları ve bilimsel verilerle çürütülür. Şayet yanıltıcı bir durum, çıkar ilişkisi veya bilimsel çarpıtma mevcutsa, üniversitelerin bilim ve etik kurulları devreye girer ve gerekli işlemler gerçekleştirilir. Bilimsel bilgi paylaşımının ve bilimsel uyarıların mahkemelik hâle getirilmesi ise üniversite ve bilim etiği açısından sorunludur. Bu tür durumlarda özerk üniversitelerin rektörlerinin, YÖK Başkanlığı’nın ve ilgili meslek örgütlerinin bilimden yana tavır alması beklenir. Bilimde demokrasi olmaz; doğrular oylama ile değiştirilemez. Doğru bilgi, araştırma yoluyla ortaya konur. Hatalar varsa tartışılır ve düzeltilir. Dr. Bülent Şık’ın ve diğer bilim insanlarının şirketlerle ya da tek tek satıcılarla kişisel bir meselesi bulunmamaktadır. Bilimin ve bilim insanının temel amacı toplum sağlığını ve toplumsal refahı korumaktır. Sayın Şık şahsında yapılan müdahale, bilimsel bilgiye ve bilimsel işleyişe yönelik bir müdahale niteliği taşımaktadır. Bu durumun kabul edilmesi mümkün değildir. Makaleyi okuyarak zenginleştiren Prof. Dr. Mahmut Yanar hocama teşekkür ederim.. ..... Yazarın tüm yazıları için tıklayınız

logo
En son gelişmelerden anında haberdar olmak için 'İZİN VER' butonuna tıklayınız.