#Afyon

LÜTFİYE KADER yazdı: "Kurtuluşun Şehri Afyon-Sandıklı.."

Geçen hafta memleketim olan Sandıklı’ya gitmiştim. Sandıklı izlenimlerimi, toplumun ülke gündemine ilişkin sorunlarını kendi penceresine göre nasıl geliştirip dönüştürdüğünü yazmak istedim. İtiraf etmeliyim ki Sandıklı, yerleşim alanı olarak hızla büyüyor, yeni ve devasa binalar yapılmış, yapılmakta. Trafik, neredeyse büyük şehirlerdeki gibi çok yoğunlaşmış. Sokak ve caddelerin rengârenk aydınlatmaları Lasvegas şehrine götürüyor sanki insanı. Gecenin çok ileri saatlerine kadar her yer ışıl ışıl. Sandıklı‘da en çok ne artmış derseniz; caddelerde yol boyunca nerdeyse sabaha kadar yeme, içme kültürü çok artmış. Emlakçılar çok artmış. Üç tekerlekli motorlu araçlar çok artmış. Yazımın sonunda çıkardığım sonuçlara göre siz karar verin. Bu “iyi mi, kötü mü?” diye… Sandıklı Afyon’un en büyük ilçelerinden biridir. Tarihsel geçmişine baktığımızda, günümüzden 110 sene kadar önce Sandıklı’yı ziyaret eden Şemsettin Sami “Kamus-u Alem” adlı kitabında Sandıklı’yı, 6515 nüfusu, 3 camisi, 4 medresesi, 3 tekkesi, 1 rüştiyesi, 1 iptida-i mektebi, birkaç mahalle mektebi, 1240 okuyucusu, 5 hanı, Şehli ( şimdiki Çivril ilçesi ), Geyikler (şimdiki Dinar ilçesi) ve Dazkır (şimdiki Dazkırı ilçesi) adlı üç nahiyesi, 215 köyü, cem ’an 74 990 nüfusu vardır ” şeklinde anlatmaktadır. Sandıklı, 1869 yılında belediye teşkilatı ile teşkilatlandırılmıştır. Atatürk 13 Mart 1930 tarihinde Antalya’dan Ankara’ya dönerken Sandıklı’ya uğramış ve Sandıklı’da bir müddet kalmıştır. Sandıklı, Türkiye tarihinde adına ilk defa altın basılan bir kazadır. (İstanbul dışında adına altın basılmış bir yer de yoktur). Bu altınların Sultan II. Mahmut döneminde (1808 yılında) basıldığı, “Osmanlı Altınları” adlı kitapta belirtilmektedir. Altınlar halen günümüz Altın Borsasında işlem görmektedir. Kurtuluş Savaşını takiben 1925 yılında kurulan Türk Hava Kurumu’nun (THK) o yılda ” Kendi Uçağını Kendin Al Kampanyası ” na en önde katılan Sandıklı, ilki 1926 yılında, diğeri de 1927 yılında olmak üzere ” Sandıklı Uçağı ” adı verilen uçaklarını Türk Hava Kurumu , her yıl Sandıklı’da uçururdu ve halk binerdi. Sandıklı, uçaklarını Türk Hava Kurumuna hediye etmiştir. Çocukken ben bu iki kişilik pır pır uçağına annemle birlikte binmiştim. O zamanlar Türk Hava Kurumu’na (THK) halk tarafından büyük bir destek ve teveccüh gösteriliyordu. Bütün kurban derileri THK ‘ya bağışlanırdı. Şimdi ki gibi kar amacı güden dernek ve vakıflara kurban derisi vermek hoş karşılanmazdı.1934 yılında kadınlarımıza münhasır seçme ve seçilme hakkı veren Yasanın yürürlüğe girmesiyle 1935 yılında yapılan ilk belediye başkan ve meclis üyeleri seçiminde, Sandıklı’da “Cemile Yaman” adlı bayan, belediye meclis azası olarak belediye meclisine girmiştir. Daha fazla bilgi için aşağıdaki linke tıklayınız. https://sandikli.bel.tr/sayfalar/sandikli-tarihi Bu kadar köklü, teşkilatlı ve büyümesi hepimizin en çok da benim istediğim bir şeydir. Sandıklı da ne yazık ki ülkemizin her yerinde olduğu gibi kültür erozyonu yaşanıyor. Bu erozyonun önüne geçebilmek için yine de bazı disiplinler ve kurallar getirilebilir. Örneğin trafik yoğunluğunun artmasına neden olan trafik düzenine uymayan motorlu araçlar, disiplin ve kurallarla düzene sokulabilir. Yurdum insanının güzel insanları kendilerine göre çözüm bulmuşlar. Araba alamayanlar, hem ekonomik, hem de teknolojiyi kullanma yolunu seçmişler. Hiç evden dışarı çıkmayan yaşlı, genç, kadın, çoluk çocuk üç tekerlekli elektrikli araçları vızır vızır kullanıyorlar. Gecenin bir yarısında ev kadını aracına binerek gezmeye gidebiliyor. Ya da pazar alış verişi ve çarşıya gidip gelmek için üç tekerlekli motorlu aracı, ehliyetsiz de olsa kullanmaktan çekinmiyor. Elbette kadınların dışarıya çıkıp kendi ihtiyaçlarını karşılamaları çok güzel bir şey ama trafikte düzeni bozabiliyorlar. Zaten gece yarısında ve gece yarısından sonra ışıl, ışıl olan sokaklarda sesler ve araçlardan çıkan yüksek volümlü seslerin insanları rahatsız edebilir düşünce kültürünü de unutturmuşlar. Sandıklı’nın pazarları çok zengindir. Bu sefer, o zenginlikte kaliteyi ne yazık ki göremedim. Köylü, evinden yiyecek içecek ne bulduysa getirmiş pazara. “Peynir ekşimiş” diyorum. “Evet, ekşi peynir“ diyor. Peynir, “çürümüş, kokmuş satmam.” demiyor. İşte kültür ve ahlak erozyonu budur. Glikoz şurubuyla yapılan bal sergisinde vatandaş bütçesine uygun olduğu için almak zorunda kalıyor. Çoğu, bilgisiz ve bilinçsiz. Sandıklı Belediyesi belki bu konularda eğitim seferberliği düzenleyebilir. Üretici ve tüketici eğitimleri köklü bir gelenekten gelen Sandıklı için iyi bir hizmet olabilir. Belediyenin açtığı parkların ucuz ve ulaşılabilir olması, yaz sıcaklarında insanların sokaklara çıkmasına ve toplumsal kültürün paylaşılmasına yardımcı oluyor. Tabi ki yeni oluşturulan kültürden bahsediyorum. 60 TL’ye sucuk ya da tavuk döner olur mu? Adım başı kokoreç, tavuk döner, pide, bükme, ekmek, haşhaşlı yöresel gıda ürünleri keşke daha temiz ve hijyen kurallarına uyularak ve denetlenerek verilen emeğe göre değerlenip satılsa!.. Sandıklı‘da yaşayan özellikle kadınların sağlık durumları iyi değil. Gıda tüketimleri hamur işleri yüzünden ayak, diz ve bel bükülmeleri had safhada. Gençlerin fast food tarzı beslenmeleri onları da işlevsiz yapmış. Motorlara binmek en büyük zevk ve özgürlük alanları. Bu ülkenin geleceği sağlıklı bir nesil yaratmaktan geçiyor. Elbette milli bir bilinç, vatan ve millet sevgisi ile eğitimden geçiyor. Hep birlikte yanlışları düzeltmek için eğitim seferberliğini başlatmak zorundayız. Not: Günümüzdeki kapalı kasa veya kasalı üç tekerlekli araçların neredeyse tamamı 1000W ile 4000W arasında güce sahip olduğundan, ehliyetsiz ve 16 yaşından küçük kişiler tarafından trafiğe açık yollarda kullanılması yasaktır. 20.07.2026 ..... Yazarın tüm yazıları için tıklayınız