Hayatı boyunca bütün faziletleri Türk Milletine, İslam dini ve insanî evrensel değerlere ithaf eden Atatürk, yanlışları söylemekten çekinmeyen bir karaktere sahipti. Çünkü yanlışlara alışmış milletler bir gün onları normal sanır ve duyarsızlaşmaya başlardı. Çocukken Kaymak Hafızdan yediği dayağı unutmamıştır. Harp okulunda sınıf arkadaşı Ali Fuat (Cebesoy) ile şahit olduğu olayda onun dini suistimal eden insanlara olan tepkisini anlatması açısından çok önemlidir. Ali Fuat Cebesoy “Sınıf Arkadaşım Atatürk” isimli hatıratında bu tespitleri şu şekilde özetlemiştir:

Harp Okulu'nda İlk Gün

Mustafa Kemal, İstanbul'a gelerek 13 Mart 1889'da Pangaltı'daki Harp Okulu'na kaydoldu. İki ay içinde kendisini tanıtarak sınıfının çavuşu oldu. Şimdi hatıralarıma başladığım yere, Harp Okulu'na dönüyorum. Okula başladığım o cuma akşamını hiç unutmam. Mustafa Kemal önde, ben arkada dâhiliyeden çıktık. Okulun asıl koridorundan geçerken koluma girdi: “Önce yatakhaneye çıkalım, size yatacağınız yeri göstereyim. Sonra dershaneye gideriz.” Yatakhanemiz, üst katta Boğaz'a bakan cephenin ortasındaydı. Burasını beğendim. Birinci katta cephesi Nişantaşı istikametinde olan dershanemiz ise, önünde aristokrat daireleri olduğu için içeriye az ışık nüfuz edebiliyordu. Bu yüzden salona “Karanlık Dershane” adı verilmişti. Mustafa Kemal: "Dershanemiz karanlık, fakat bizim yüreklerimiz aydınlıktır." dedi ve hangi okuldan geldiğimi sordu. Moda'daki Fransız Sen Josef Lisesi'nde okuduğumu söyledim. Sustu, bir şey daha sormak istediğini, fakat çekindiğini anladım[1].

"Galiba, daha başka şeyler de öğrenmek istiyorsunuz." Kararsızlığı geçmişti. "Askeri İdadi derslerinin sınavlarını verdiniz mi?" "Hepsinden sınava girdim. Yalnız hesap, geometri ve cebir gibi dersleri Sen Josef'te Fransızca okuduğum için bunlara ait soruların yanıtlarını Fransızca olarak vermek istediğimi söyledim. Sınav Kurulu ricamı kabul etti." Birden elimi sıktı.

"Çok iyi, çok iyi, birbirimize yardımcı olacağız. Merak ettiğim bazı Fransızca eserleri okumak için sık sık sözlüğe müracaat ediyorum. Bundan sonra sizden yararlanmaya çalışacağım."

Bu sırada çavuş işaretinin üzerindeki sarı şerit dikkatimi çekti. Neye delalet ettiğini sordum. Meğer Fransızca sınavına girmiş, başarı kazanmış, ondan dolayı bu şeridi de ilave etmişler. O zamanlar Türk okullarında yabancı dil öğrenimi kolay değildi. Kendi kendisine çalıştığı ve büyük çaba gösterdiği kesindi. Toplamı yedi yüz elli kişiyi bulan birinci sınıfta, kendisi gibi dil bilenlerin sayısının parmakla sayılacak kadar az olduğunu söyledi. Sonra: "Ailenizde asker var mı?" diye bir soru sordu: "Ailemizin bütün erkekleri askerdir." Yanıtını verdim. Memnun oldu. Biz konuşmaya devam ederken arkadan: "Fuat, Fuat!" diye birisinin bağırdığını duydum. Başımı çevirdim, Mehmet Ali ağabeyim bize doğru geliyordu. Kendisine sınıfımızın çavuşunu tanıttım. El sıkıştılar. Okulun üçüncü sınıfında olan ağabeyim[2]:

"Mustafa Kemal Efendi'yi gıyaben tanıyorum," dedi. "Manastırdan gelen arkadaşlar çok övgüde bulundular." Yeni arkadaşım, övülmekten utanıyormuş gibi başını hafifçe önüne eğdi ve öylece teşekkür etti.

İlk ve Son Dayak

Akşam yoklama boruları çalmaya başlamıştı. Ağabeyim bizden ayrıldı. Biz de havuz başındaki yerimizi aldık. Mustafa Kemal Efendi, yine bazı şeyler soruyordu. Yine bir tartışmaya dalmıştık. Hazır ol kumandasını bu yüzden işitemedim. İşitemediğim için de enseme bir tokat yedim. Kendimi derhal topladım. Yoklamada üç defa: "Padişahım çok yaşa!" diye bağırdıktan sonra sınıflar sıra ile camiye gittiler. Mustafa Kemal, o kalabalıkta elimden tuttu, utangaç bir tavırla: "Affedersiniz," dedi. "Daha önce söylemeyi unuttum. Hazır ol kumandasında konuşmak kesin surette yasaktır. Fakat sana o tokadı vuran Dahiliye Kolağası kabaca hareket etti. İlk kez olduğu için seni uyarabilirdi." "Üzülmeyiniz, önemi yok." yanıtını verdim. Dahiliye Kolağası Mustafa Efendi iriyarı bir subaydı. Mustafa Kemal, bu subayın Ayı lakabı ile anıldığını söyledi. Sonra Selanik Mülkiye Rüştiyesi'nde Kaymak Hafız diye anılan öğretmenden nasıl dayak yediğini yana yakıla anlattı. "Fakat" dedi, "Kendisini çoktan affettim. Mülkiye Rüştiyesi'nden ayrılmamda onun bu kaba ve insafsız hareketi başlıca rolü oynamıştır[3]."

Aptestsiz Namaz

Benim okula girdiğim bu ilk gün, en ziyade dikkatimi çeken şey, öğrencilerin aptessiz ve adeta zorla namaza götürülmesi olmuştu. O zamanki Harp Okulu'nun mevcudu iki bini aşıyordu. Buna karşılık okulda ancak yedi sekiz su musluğu vardı. Öğrencilerin ve hatta subayların hepsinin aptes alabilmesi zaman bakımından imkânsızdı. Dahiliye subayları, öğrencileri bilerek aptessiz namaza götürmeye razı olmuşlardı. Ancak kendilerine bir bakımdan hak vermek de gerekti. Çünkü aralıksız olarak her gün beş vakit cemaatle namaz kılmak için Padişah'ın iradesi vardı. Bu iradeye kimse karşı gelemezdi.

Ben bütün bunları birkaç gün sonra öğrendim. Bazı taşralı bağnaz arkadaşlarımız, derslerinden ve gece uykularından fedakârlık yaparak; sabahleyin hamamda yıkanabilmek ya da aptes alabilmek için musluk başlarında saatlerce sıra beklemek zorunda kalıyorlardı. Camide: “Aptessiz namaza durdum, günahlarımı affet, Tanrım!” diye dua eden öğrencileri çok gördüm. Bunun günahı elbette onların olamazdı[4].

Mustafa Kemal Atatürk İslâm’ın hakiki ve samimi veçhesini daima sahtesinden ayırmış bunu Türk Milletinin fark etmesi için de ömür boyu çalışmıştır. O çoğunlukla ibadetlerini gizlilik içinde yapar yönetici kimliği sebebiyle onu açığa çıkarmamaya çalışırdı. İslâmiyet üzerindeki derin anlayışı ve bir mümin olarak uygulamaları Türk-İslam tarihindeki sultan, padişah, şah vb. yöneticilerin kat be kat üstünde idi.

Ord. Prof. Dr. Süheyl Ünver bir sohbetinde, Atatürk'ün doğumunun 100. yılı münasebetiyle, 29.V.1981 günü verdiği konferansta da şunları söylemiştir: “... Atatürk, İslâmiyet'i yüceltmiştir. İslâmiyet'e tarihte bir yığın insan hizmet etmiştir. Ama bunların en büyüğü Atatürk'tür[5].”

Bunu İslâm dinine yapmış olduğu hizmetler çerçevesinde tespit etmek de mümkündür. Üstelik onun özel kütüphanesinde mevcut ve okuduğu kitapların dünya görüşünü nasıl şekillendirdiğini anlamamız açısından önemlidir. Fakat Türkiye’de Millî Mücadele’den bugünlere kadar devam eden İngiliz İstihbaratı (MI6) başta olmak üzere Atatürk ve Cumhuriyet aleyhtarı yayınlar halkımızın bir kısmını kandırmıştır. Maalesef yeterli araştırma merakı olmayan aydın (!) ve akademisyenlerimizde bu duruma seyirci kalmıştır. Atatürk ve Cumhuriyet’in imkânları ile üniversite kürsülerinde hoca olan birtakım kalemlerde görevlerini yapmadıkları gibi onun din düşmanı olduğu gibi bir yalana kendilerini kaptırmışlar eserler kaleme almışlardır.

Diğer taraftan birçok değerli akademisyenimiz gibi Prof. Dr. Ramazan Demir’de “Gazi Paşa'yı Doğru Anlamak” isimli eseriyle Türk Milletini aydınlatmaya çalışmaktadır.

Mustafa Kemal'in Seccadesi

Çanakkale Savaşlarında Türk Mehmetçiği sadece Batı emperyalizmine karşı savaşmıyordu, ayrıca karşılarında, emperyalistlerin kandırıp cepheye sürdükleri Müslüman askerler de vardı. Çanakkale'ye getirilen Hintli Müslüman askerler, nereye, ne için gittiklerini ve kiminle savaşmaya gittiklerini bilmiyorlardı.

Mescitli gemiler

Güya Müslümanlıklarına herhangi bir “müdahil” olma durumu olmadığını göstermek için, İngilizler tarafından “mescitli gemiler” oluşturulmuştu. Hintli Müslümanları Çanakkale cephesine taşıyan üç büyük İngiliz savaş gemisinin belli alanlarına Kur'an'dan ayetler ve hadisler asılarak, askerlerin namaz kılmaları için ayrılmış “mescitler” içinde namaz kılmaları sağlanmıştı. Hintli Müslümanların, dindaşı Türklerle savaşmaya gittiklerinden haberleri yoktu. Sömürgenler öyle uygun görmüşlerdi, onlar da efendilerinin emirlerine uyuyorlardı. Şüphesiz ki yerli uşaklar, iş-birlikçilerin önderliğinde bu felaketi yaşıyorlardı. Olup bitenden bihaberdiler!

Bu gerçekler nasıl öğrenildi? Harp halindeki devletlerin savaş tutanaklarında çok gizli istihbarat bilgileri hariç, hemen her şey kayıt altına alınır. Bu bilgiler de Selanik'teki İngiliz Başkonsolosluğu'ndan Dış İşleri Bakanlığı'na yazılan belgede yer almaktaydı. Mondros'ta İngilizlerin üç nakliye gemisine bazı ayetler ve hadisleri asarak, cami haline getirdiklerini resmen kayıt altına alıyordu.

Müslüman Hintlilere burada namaz kılma imkânı sağlayarak Türklere karşı savaşacaklarını gizlediklerini sanıyorlardı. O da yetmiyormuş ki Hintli Müslüman askerlerin, Ramazan ayında oruç tutmalarına müsaade edildiği, yiyeceklerin İslami esaslara göre hazırlandığı dikkatle propaganda ediliyordu[6].

Aynı belgede, zavallı Müslümanların kiminle savaşa girişeceklerinden de habersiz oldukları anlaşılıyordu, zira bu konudan hiç bahsedilmiyordu. Sıkı sansür nedeniyle, bu Müslüman askerlerin savaş hakkında hiç bir bilgileri de olmadığı anlatılıyordu belgede. Çanakkale savaşları aynı zamanda İngilizlerin savaş hilelerini de ortaya çıkarıyordu, böylece...

İşte böyle hilelerle Çanakkale'ye getirilen sömürge askerlerle Türk vatanını işgal etmek istiyorlardı. Güney cephesinde Osmanlı askerlerinin Bağdat'tan ayrılırken, artlarında masum ve endişeyle bakan Araplar, gelecekte kendilerini koruyacak bir başka gücün olamayacağını bilerek endişelerini gizleyemiyorlardı. Ancak, yapılacak bir şey olmadığını da biliyorlardı. Diğer yandan İngilizlerin vaatlerine kanarak isyan eden Arap öncülerinin, Türk askerini sırtından hançerlemeleri, ayrı bir ihanetin anlatım konusudur.

İngilizler tarafından organize edilen bu mescitli gemi son derece ilginç bir taktiğin sonucuydu. Harp tarihinde örneği görülmemiş bir olaydı. Ve olay, tüm yönleriyle kayıtlarda yer alıyordu.

Çanakkale Zaferi, Türk askerinin sarsılmaz iradesi ile Türk tarihine altın harflerle yazılırken, bir yandan da dünyanın şahit olduğu pek çok acıyı da gündeme taşıyordu. İtilaf Devletlerinin donanması Çanakkale Boğazı'nda Nusrat Mayın Gemisi kahramana yenilip derin sulara gömülürken, bir yandan da pek çok acı gerçeğin de böylece su yüzüne çıkmasını sağlıyordu[7].

Hediye edilen seccade

Öte yandan, Mustafa Kemal'in dindarlığı hakkında ileri geri konuşan meczupların, iftiralarına cevap olacak nitelikte bir olayı, burada sırası gelmişken hatırlatmak isterim. “Tarihin Yıkılmaz Kalesi Çanakkale” adlı eserde zaferden sonra, savaşın gidişatını değiştirerek Çanakkale'yi “geçilmez” hale getiren Mehmetçik ve onun komutanı Mustafa Kemale hediye edilen iki seccadeden bahsediliyor ki bu son derece önemli bir olaydır. Çanakkale Savaşları, Mustafa Kemal'in ve Türk varlığının millî şuurunun ortaya çıkmasına vesile olmuş kahramanlık destanlarıdır. Bu kahramanlığın hatırası olarak ve o zor fakat başarılı günleri hatırlatmak amacıyla, Mustafa Kemal Atatürk’e, Elazığ Valisi Sabit Bey tarafından hediye edilen iki seccadenin üzerlerine, Çanakkale Zaferi'ni hatırlatması için, Çanakkale haritaları işlenmişti. Bu incelik ve kadirşinaslık Gazi Paşa'yı son derece memnun etmiştir[8].

Mustafa Kemal, seccadelerden birini Latife Hanım'a verir, yatak odasında namazını kılması için. Bir tanesini de çalışma odasındaki soyunma dolabına koydurur[9].

Latife Hanım’ın Gazi Mustafa Kemal Paşa ile 29 Ocak 1923 tarihinde başlayan evliliği 5 Ağustos 1925 tarihinde son bulmuştur.

(Daha sonra ilerleyen yıllarda Gazi Mustafa Kemal Paşa) Köşkte çalışan görevlilerin dışında kimsenin (misafir ve resmi davetliler) olmadığı saatlerde seccadeyi serer üzerine diz çöker, derin tefekküre dalar, kendi parasıyla Elmalılı Hamdi Yazır’a yaptırdığı “Kuran Meali” ve tefsirini ( Tefsir 1926-1938 yılları arasında tamamlanmıştır) dikkatle okurdu. Bu ibadet sahnelerine araç olarak da o hediye edilen Çanakkale Haritalı seccade eşlik ederdi[10].

“İngiliz riyakârlığını gösteren mescitli gemi ile taşınan Müslüman Hintlileri ve kendilerini kandırmış olabilirler, fakat ne Allah'ı kandırabildiler ne Türk'ün Çanakkale zaferini engelleyebildiler. Gazi Paşa, samimi ve içten bir Müslüman olarak, Allah'a yapacağı ibadetin, neden gözden ırak olması gerektiğinin sebebini, arif olan anlar; yine de açıklayalım: Gazi Paşa, samimi ve içten bir Müslüman olarak, Allah'a yapacağı ibadetin, neden gözden ırak olması gerektiğinin sebebini, arif olan anlar; yine de açıklayalım: Gazi Paşa, kimsenin yaptığı ibadetten dolayı etkilenip “din ticareti” yapmaması için, ibadetini Köşkte misafirlerinin olmadığı özel zaman dilimlerinde yapmıştır. Sıradan bir vatandaşın ibadetini açıktan yapması ayrı şey, liderin-ki ayrı şeydir. İstismara meydan vermemek için, din istismarcıları için, kötü örnek olmamak için, ibadetini gizli yapmıştır[11].

Namaz Sureleri Üzerinde Çalışmıştı

Atatürk, 1935 ve 1936 yılları yaz ayları, tatil günlerini Yalova'da İslâm dini üzerinde incelemelere ayırmıştı. Ahmet Fuat Bulca, kendisinin ve Nuri Conker'in, Atatürk'ün İslâm diniyle ilgili bu çalışmalarını doğal karşıladıklarını, oysa Atatürk'ün bu “dini yönünü” bilmeyenlerin O'nun dinle ilgilenmesine oldukça şaşırdıklarını ifade etmektedir. Atatürk, ömrünün son dönemlerinde bazı din adamlarıyla bir araya gelmiş, namaz sureleriyle ilgilenmişti. Hatta Türk tarihinin kökenleri konusunda araştırmalar yapması için Amerika'ya gönderdiği Tahsin Mayatepek'ten Amerika'daki eski uygarlıkların dini inançları ile ilgili bilgiler toplanmasını istemişti. Atatürk, Maya ve Aztek uygarlıkları başta olmak üzere; Amerika'nın eski uygarlıklarına ait arkeolojik kalıntılarda İslâm dininin temel ibadetlerinden olan namazla ilgili bazı bulguların olabileceğini düşünüyordu. Atatürk'ün bu düşüncesinde haklı olduğu çok geçmeden anlaşıldı. Yapılan incelemeler sonucunda gerçekten de Amerika'nın eski uygarlıklarına ait arkeolojik kalıntılar arasında namaza benzer bir tür ibadet şekline rastlanmıştı. Bu konudaki tüm veriler toplanarak, bir dosya halinde Atatürk'e sunuldu. Atatürk'ün, İslâm dininin temel ibadetlerinden namazın, İslâm coğrafyasına çok uzak yerlerde, çok eskiden yaşamış bazı uygarlıklarda da görülebileceğini düşünmesi ve bunun kanıtlarını toplaması, O'nun aslında tüm dinlerin ortak bir kaynaktan geldiğini ve Allah'ın çok önceleri de insanlara İslâm dinine benzer dinler ve İslâm ibadetlerine benzer ibadetler gönderildiğini düşündüğü şeklinde yorumlanabilir. Atatürk, namaz konusunda topladığı bilgileri döneminin önde gelen din adamlarıyla paylaşmış, bu konuda din adamlarıyla görüş alışverişinde bulunmuştur[12].

Ahmet Güner Sayar Ord. Prof. Dr. Süheyl Ünver’le sohbetlerine şöyle bir hatırasını nakleder: Hocamız kulağıma eğilerek âdeta fısıldarcasına şunları söyledi:

“Sen namaz kılıyorsun, bunu herkes biliyor mu? İşte melâmet bu! Eshab-ı melâmet, hayır yapar, ibadet eder söylemez. Söylerse tefahür (büyüklenme) ortaya çıkar.” “Herkes, Muhyiddin Arabî'yi âlim, fazıl bilirdi, ama o, eshab-ı melâmettendi. Melâmet gizlilik demektir. Kendisini, herkese levm (kınanacak) ettirecek ve aynı zamanda faziletlerini söz konusu ettirmeyecek. Ettirirse, tefahür (övünme) doğar. Peygamberimiz; abd-i hû ve resul-u hû idi. Atatürk de bu terbiyeyi almıştır. “Millet benden büyük dememiş miydi?[13]”.

______________________________________

Kaynaklar

Ahmed Güner Sayar, A. Süheyl Ünver'le Sohbetler (7. ΧI. 1968-25. ΧII. 1985), Ötüken Yayınevi, İstanbul 2021.

Ali Fuat Cebesoy, Sınıf Arkadaşım Atatürk, Okul ve Genç Subaylık Anıları, İnkılâp Kitabevi, 2022.

Ali Güler, Atatürk ve İslam, Halkkitabevi, İstanbul, 2016.

Ramazan Demir, Gazi Paşa'yı Doğru Anlamak, Palme Yayınevi, Ankara, 2019.

______________________________________

[1] Ali Fuat Cebesoy, Sınıf Arkadaşım Atatürk, Okul ve Genç Subaylık Anıları, İnkılâp Kitabevi, 2022., s.23.

[2] A. g. e., s.24.

[3] A. g. e., s.25.

[4] A. g. e., s.26.

[5] Ahmed Güner Sayar, A. Süheyl Ünver'le Sohbetler (7. ΧI. 1968-25. ΧII. 1985), Ötüken Yayınevi, İstanbul 2021., s. 24.

[6] Ramazan Demir, Gazi Paşa'yı Doğru Anlamak, Palme Yayınevi, Ankara, 2019., s. 152.

[7] A.g.e., s. 153.

[8] A.g.e., s. 153-154.

[9] A.g.e., s. 154.

[10] A.g.e., s. 154.

[11] A.g.e., s. 155.

[12] Ali Güler, Atatürk ve İslam, Halkkitabevi, İstanbul, 2016., s. 108.

[13] Ahmed Güner Sayar,.a. g. e., s.247.